سند ملی برنامه راهبردی سالمندان کشور

سند ملی برنامه راهبردی سالمندان کشور

  • فهرست:
  • مقدمه

1- پیش زمینه:

1-1-       مباني نظري و مفهوم شناسي سالمندي

2-1-   رشد جمعیت سالمندی

3-1  – سالمندی درمنابع اسلامی

2- وضعیت سالمندان در ایران

1-2-  مشخصات جمعیت شناختی

2-2- نسبت جنسي سالمندان

3-2- وضعیت زندگی زناشویی

4-2- وضعیت سکونت 

5-2- وضعیت رفاهی 

6-2- وضعیت تحصیلات 

7-2- وضعیت شغلی

8-2- رضایت از زندگی

9-2- بستری در بیمارستان

10-2- وقات فراغت

 11-2 – شاخص سلامت عمومی (GHQ)

 3- مسائل ويژه سالمندان در حوزه سلامت

1-3 وضعيت سلامت و بيماري سالمندان در ايران

2-3  اقتصاد سلامت سالمندي

3-3ابعاد تاثير گذار بر سلامت سالمندان

1-3- 3- بهداشت : مداخلات بهداشتي

2-3-3- مراقبت‌هاي بهداشتي

4-3- درمان

1-4-3- کلينيک هاي سرپايي سالمندان

2-4- 3 – بخش های  بستري و ویژه

5-3 – آموزش پزشکي

4- سهم سالمندان ازقوانین:

1-4- قوانين و مقررات مرتبط با سالمندان

1-1-4 – قانون اساسي

2-1-4-  قانون برنامه اول توسعه (1372- 1368)

3-1-4 – قانون برنامه دوم توسعه (1378- 1373)

4-1-4 – قانون برنامه سوم توسعه (1383- 1379)

5-1-4- قانون برنامه چهارم توسعه (1388- 1384)

6-1-4 – قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمين اجتماعي

7-1-4 – آئین نامه تشكيل شوراي ملي سالمندان

5-نهادهاي پوشش دهنده خدمات سالمندي

1-5 – وزارت تعاون ، کار و رفاه اجتماعی

1- 1-5 – سازمان بهزیستی كشور

2-1-5 – کمیته امداد امام خمینی

3-1-5 – صندوق هاي بيمه و بازنشستگي

2-5- وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی

3-5 – نهاد های غیردولتی مرتبط با سالمندان

6- راهبردها و رویکردهای شورای ملی سالمندان برای ارتقاء سلامت جسمی ، روانی، اجتماعی و معنوی سالمندان کشور:

1-6 – اصول ارتقاء

2-6- هدف نهائی

3-6 – اهداف اختصاصی ناشی از اجرای سند ملی

 4-6 – تعهدات نظام(دولت ، مجلس و قوه قضائیه)در خصوص سالمندان

5-6- تعهدات دستگاههای اجتماعی بامحوریت شورای ملی سالمندان

6-6 – حوزه های عملکردی

1-6-6 – آموزش و رسانه ها

2-6-6 – طراحی عمران شهری و معماری بناهای عمومی و دولتی

3-6-6 – مسکن

4-6-6 – قانونگذاری

5-6-6 – محیط خانوادگی حمایتگر

6-6-6 – تامین درآمد

7-6-6 – خدمات مرتبط با بهداشت ، درمان و توانبخشی

8-6-6 – تغذیه

9-6-6 – خدمات سلامت روان

10-6-6 – مدیریت موارد اضطراری و وضعیتهای بحرانی

11-6-6 – اوقات فراغت

12-6-6- تحقیقات و توسعه

 

بسم الله الرحمن الرحیم

 وَ قَضي رَبُّكَ اَلاتَعبُدوا اِلا ايّاهُ وَ بِالوالِدَينِ اِحسانا اِمّا يَبلُغَنَّ عِندَكَ الكِبَرَ اَحَدُهُما اَو كِلاهُما فَلاتَقُل لَهُما اُفٍّ وَلاتَنهَرهُما وَ قُل لَهُما قَولا كَريما واخفِض لَهُما جَناحَ الذُّلِّ منَ الرَّحمَة و . . .

 

و خدای تو حكم فرموده كه جز او هیچکس را نپرستید و در حق پدر و مادر، نيكي كنيد و چنانكه هر دو يا يكي از آنها پير و سالخورده شوند و موجب رنج و زحمت شما باشند مواظب باشيد كلمه اي كه رنجيده خاطر شوند مگوييد و كمترين آزار به آنها مرسانيد و با ايشان به اِكرام و احترام، سخن گوييد . و همیشه پر و بال تواضع و تکریم را با کمال مهربانی نزدشان بگستران و …  (سوره مباركه اسراء آيه 23و 24)


 مقدمه

  • چشم انداز شورای ملی سالمندان:

شورا می کوشد تا از طریق استفاده از ظرفیتهای موجود کشور،  جلب مشارکت سالمندان و توانمند سازی آنها باعث ارتقاء سطح سلامت جسمی، روحی – روانی و اجتماعی  ایشان  شود و از این رهگذر زندگی شاد، فعال، پویا و  سالم را برای سالمندان کشور  ترسیم نماید که قادر باشند  ضمن حفظ سلامتی و استقلال فردی به عنوان یک عنصر فعال در جامعه ایفا ی نقش نمایند

  • ماموریت شورای ملی سالمندان:

ماموریت شورا ایجاد فضای لازم جهت توانمند سازی سالمندان در راستای  حفظ استقلال فردی، کرامت و منزلت ایشان در خانواده و جامعه می باشد.

شورای ملی سالمندان با بسیج دستگاههای مرتبط در امر خدمات رسانی به سالمندان می کوشد با سیاستگذاری و  ایجاد سیستم یکپارچه و منسجم، خدمات جامع سالمندی را در کشورمان گسترش و تسری دهد و ازاین طریق به افزایش سطح کیفیت زندگی سالمندان و رعایت تکریم و جایگاه  اجتماعی ایشان کمک نماید.

 

1- پیش زمینه:

هرچند سالمندي فرآيند مداومي در زندگي انسان است، ولي اينكه دقيقا از چه سني آغاز مي شود و چه وقت مي توان فردي را سالخورده تلقي نمود دقيقا مشخص نمي باشد! چرا كه هركس ممكن است در سن خاصي پير شود، به طوري كه برخي افراد در سنين نسبتا جواني پير ميشوند و بعضي تا دير زماني جوان مي مانند.

سير پير شدن يك فرد منحصر به خود اوست و شديدا تحت تاثير كنش بين عوامل ژنتيكي و محيطي مي باشد. سن تاريخي كه بر اساس سنوات سنجيده مي شود و سن فيزيولوژيكي كه بر اساس ظرفيت عملكردي تعيينمي گردد هميشه بر هم منطبق نيستند. يك فرد ممكن است نسبت به سن خود جوانتر يا پيرتر به نظر آيد و امكان دارد نسبت به سن خود ظرفيتهاي عملكردي بيشتر يا كمتري داشته باشد.

برآوردهاي آماري نشان مي دهد كه طي دو دهه آينده، پديده سالمندي در كشور ما يك مسأله جدي خواهد بود. افزايش انفجارگونه نرخ زاد و ولد در دهه 1360 و تغييراتي كه به تبع آن در ساختار جمعيت كشور ايجاد شده، توجه به پديده سالمندي را ـ به عنوان يك پديده حتمي در آينده ـ ضرورت مي بخشد.

دستگاه هاي اجرايي و نهادهاي مسئول و مرتبط با سالمندان در حد وظايف جاري خود و اعتبارات تخصيص يافته، اقداماتي را در زمينه حمايت از سالمندان انجام مي دهند. اما اين اقدامات كافي به نظر نمي رسد چراكه حل مسأله سالمندي ـ به عنوان مسأله اي كه هم اكنون آثار آن مشهود است و در آينده شدت بيشتري خواهد يافت ـ نيازمند مسئوليت پذيري و همكاري تعداد بيشتري از دستگاه هاي اجرايي و نهادهاي عمومي است.  به خصوص، وظايف و اقداماتي كه در آيين نامه تشكيل شوراي ملي سالمندان بيان شده، نيازمند توجه بيشتري از سوي دستگاه هاي ذيربط است.

بنابراين، به نظر مي رسد يك راهكار مناسب براي رفع مشكلات سالمندان (به خصوص سالمندان دو دهه آينده)، تدوین سندی ملی  و فرا بخشی می باشد.

ضرورت تدوين سند حاضر از يك سو به فقدان برنامه و سياستگذاري مشخص براي طراحی و ارائه خدمات جامع به سالمندان در ايران و از سوي ديگر به ضعف هماهنگي بخش‌ها و اقدامات ميان بخشي در اين باره مرتبط است. اين سند مرجع تعريف مشترك مسأله و تبيين اصول راهبردي و سياستگذاري‌هاي بخشي و زمينه‌ساز تعيين اهداف و راهبردها و سياست‌هاي برنامه های پیشنهادی جهت ارائه خدمات مطلوب ، کارامد و متناسب با نیاز سالمندان  و طرح قوانين و مقررات مورد نياز براي اجراي سياست‌ها و تدوين راهكارهاي مرتبط خواهد بود.

سند حاضر با اعتقاد به اين‌كه ارائه خدمات جامع و توانمند سازی سالمندان میسر نخواهد بود جز با تدوین سیاستها و قوانین به روز و کارامد و ایجاد وحدت رویه بین دستگاههای مرتبط و پيشگيري از موازی کاری و ایجاد فضای تعامل در كشور در خصوص برنامه ریزی و اجراء طرحهای مختلف در زمینه سالمندان به گسترش مداخله های  هماهنگ و همه جانبه بخش مختلف اجراعی اعم از دولتی و غیر دولتی کمک نماید .

1-1- مباني نظري و مفهوم شناسي سالمندي

تعريف سالمندي از يك سو متناسب با سن بازنشستگي و از سوي ديگر در ارتباط با وضعيت عمومي سلامت جسمي و رواني مطرح مي شود. سالمندی مرحله ای است  که طی آن ظرفیت برای تقسیم سلولی و ظرفیت برای رشد و عملکرد در طول زمان از دست می رودودر نهایت منجر به مرگ می شود[1]

در اغلب جوامع از جمله کشور ایران مرز قراردادي 60 سال سن، يعني زماني كه فرد از خدمت بازنشسته می شود ،آغاز سالمندي را نشان ميدهد و به همين دليل افراد 60 ساله و بالاتر به عنوان سالمندان يك كشور شناخته ميشوند.

 اگر چه در بعضي منابع ديگر، 65 سالگي به عنوان مرز مشخص كننده در نظر گرفته شده است.

شايان ذكر است كه ابن سينا در كتاب قانون در طب، جرجاني در ذخيره خوارزمشاهي و مولوي در كتاب مثنوي، سن 60 سالگي را مرز ورود به سالخوردگي قلمداد نموده اند.

در ايران طبق قانون تأمين اجتماعي، سن بازنشستگي براي مردان 60 و براي زنان 55 سالگي است و طبق قانون مدیریت خدمات كشوري براي مردان و زنان و برای مشاغل تخصصی و غیر تخصصی به ترتیب 65 و 60  سالگي تعيين شده است.

سازمان بهداشت جهاني افراد را بر اساس گروههاي زير طبقه بندي كرده است:

  • Ø    افراد داراي سنين بين 60 تا 75 سال : سالمند
  • Ø    افراد داراي سنين بين 76 تا 90 سال : پير
  • Ø    افراد داراي سنين بالاي 90 سال : خيلي پير[2]

 

موضوع سلامتی و ارتباط آن با افزايش سال های زندگی در عصر حاضر چالش های فراوانی را به وجود آورده است. افزايش طول عمر انسان ها و اضافه شدن جمعيت سالمندان يكی از دستاوردهای قرن گذشته بوده و سالخوردگی جمعيت پديده ای است كه برخی از جوامع بشری با آن روبرو هستند و برخی ديگر در آينده ای نزديك با آن روبرو خواهند شد. اين پديده ناشی از بهبود شرايط بهداشتی، اجتماعی و اقتصادی، كاهش مرگ و مير، افزايش اميد به زندگی و اعمال سياست كنترل مواليد می باشد؛ لذا بايد آن را به حق، يك موفقيت به حساب آورد.

2-1 – رشد جمعیت سالمندی

سازمان جهاني بهداشت در پيامي كه به مناسبت روز جهاني سالمندان در سال 2003 (مهرماه 1382) تحت عنوان “سالمندان به منزله نيروي جديدي در راه توسعه”، منتشر كرده، متذكّر گرديده است كه : امروزه در سطح جهان، انقلابي در جمعيت شناسي، در شرف وقوع است چرا کهرشد جمعيت سالمندان جهان در حال حاضر حدود2.4 در صد در سال محاسبه شده است كه به وضوح، بيشتر از نرخ رشد كلّي جمعيت(1.7 درصد) مي باشد. حدود 600 ميليون نفر افراد سالخورده در كلّ جهان و حدود 165 ميليون نفر در كشورهاي توسعه يافته، زندگي مي كنند و بر اساس تخمين هاي موجود، اين ارقام تا سال 2025 ميلادي به ترتيب به حدود 1200 و 256 ميليون نفر افزايش خواهد يافت.

بر اساس منابع علمي جمعيت، زماني كه 8% جمعيت را افراد 65 سال و بالاتر و يا 12% جمعيت را افراد 60 سال و بالاتر تشكيل مي دهد پديده سالمندي در جمعيت استقرار مي يابد.

هرچند ميزان مواليد مذكّر بيش از مواليد مونث است ولي ميزان ميرائي نيز در كلّيه گروه هاي سني، داراي چنين روندي مي باشد و نهايتا از سنين 35ـ30 سالگي به بعد نسبت زنان بيش از مردان بوده در سالمندان نيز چنين وضعيتي حكمفرما خواهد بود.

بر اساس داده هاي موجود در بعضي از كشورها نظير بلژيك، آلمان و اُكراين حدود 70% جمعيت كهنسال (80 ساله و بالاتر) را زنان تشكيل مي دهند و اين رقم در روسيه به 80% نيز مي رسد و بنابراين مي توان ادعا كرد كه معضلات بهداشتي، اقتصادي و اجتماعي سالمندان، بيشتر مربوط به زنان سالخورده است. در مجموع، در بسياري از كشورهاي جهان، طول عمر زنان به طور متوسط حدود 7ـ5 سال بيشتر از مردان است.

3- 1- سالمندی درمنابع اسلامی

 وَقَضي رَبُّكَ اَلا تَعبُدوا اِلا ايّا هُوَ بِالوالِدَينِ اِحسانا اِمّا يَبلُغَنَّ عِندَ كَ الكِبَر َاَحَدُهُما اَو كِلاهُما فَلا تَقُل لَهُما اُفٍّ وَ لاتَنهَرهُما وَ قُل لَهُما قَولاكَريما واخفِض لَهُما جَناحَ الذُّلِّ منَ الرَّحمَة و . . .

 

ازتعمق درآیه مذکور وآیات صدر وذیل آن استفاده های زیر بدست می آید:

  • ·                   ریشه احسان به والدین اعتقادات پاک الهی می باشد
  • ·                   اهمیت وجایگاه بسیاروالای احسان به والدین وتکریم ایشان دردوره سالمندی
  • ·                   والدین مظهرلطف الهی هستند
  • ·                   حمایت ازوالدین به خصوص درایام پیری وناتوانی ایشان
  • ·                   تواضع وخشوع دربرابروالدین (بخصوص درزمان پیری)
  • ·                   طلب خیرو برکت برای والدین (بخصوص درزمان پیری)
  • ·                   اکرام واحترام سالمندان ازصمیم قلب (بخصوص درزمان پیری)
  • ·                   اکرام والدین (سالمند) عمل صالح وکفاره گناهان وعنایت خدا برفرزندان

 

دررابطه بادسته بندی موضوعی آیات واحادیث موجود در زمینه سالمندان میتوان به موارد ذیل اشاره نمود :

محور همبستگی جمعی

مجموعه افراديك فاميل، نسبت به بزرگ خاندان احترام می ‏گزارند و دركارها باآنان مشورت     می ‏كنندودراختلافات ، به رأى وحكميت وداورى آنان ارج می ‏نهند و گاهى يك سخن از سوى آنان ، آتش فتنه‏اى راخاموش می ‏سازد ، يا تفرقه وكدورتى را به وفاق وهمدلى وآشتى مبدل     می ‏سازد.

رسول خدا (ص) فرمود:«البَركةمَعَ اكابِرِكم»:

بركت وخيرماندگار، همراه بزرگترهاى شماست.

درسخن ديگرفرمود:

«الشّيخُ فى اَ هْلِهِ كالنّبىِ فى اُمّتهِ»؛سالمند در ميان خانواده ‏اش ، همچون يك «پيامبر»درميان امتش است.

حرمت سالمندان

رعايت ادب ومقتضاى حق ‏شناسى نسبت به عمرى تلاش صادقانه و ايثارها، گذشتها و دلسوزيها كه بزرگان از خود نشان داده‏اند، آن است كه در خانواده‏ها مورد تكريم قرار گيرند، عزيز و محترم باشند، به آنان بی‏مهرى نشود، خاطرشان آزرده نگردد، به توصيه‏ها و ارشاداتی كه از سر دلسوزی وتجربه ارائه می ‏دهند، بی ‏اعتنايى نشود.

خود «بزرگسالى» و «سن بالا» درفرهنگ دينى مااحترام دارد.

پیامبراکرم(ص): پيران رابزرگ ومحترم داريدزيرا احترام به آنها به منزله احترام به مقام  الهي  است.

پیامبراکرم(ص): پيران و بزرگان خود را مورد احترام قرار دهيد و به كوچكتران خود رحمت وعنايت داشته باشيد.

تكريم والدين

سالمندان به طورعموم، ازاحترام برخوردارند. اگر پدر و مادر باشندكه اين وظيفه، سنگين ‏تر و مسؤوليت مضاعف است. قرآن كريم ازتندى و پرخاش نسبت به پدرومادر پير نهى می ‏كند و به سخن نيكو، لحن شايسته، خضوع وتواضع،گستردن بال رأفت در برابر آنان و خيرخواهى و دعا در حق آنان دعوت می ‏كند.

فرمان خداوند ، چنين است:

«اِمّايَبْلُغَنّ َعِندك الكبرَ اَحَدُهما اوكلاهُما فلاتَقُلْ لَهمااُفٍّ ولاتَنْهَرهُما وَقُلْ لَهُماقولاًكريماً، وَاخفَضْ لَهُما جَناحَ الذُّلِ مِنَ الرّحمةِوَقُل رَبِّ ارحَمْهُماكماربّيانى صَغيراً»؛

ادب و احترام نسبت به پدر و مادر کهنسال، آن است كه: آنان را به اسم ، صدا نكنى ، به احترامشان برخيزى ، ازآنان جلوتر راه نروى، باآنان بلند و پرخاشگرانه سخن نگويى، نيازهايشان را برآورى، خدمتگزارى به آنان را وظيفه‏اى بزرگ بدانى وازآنان در سن كهولت و پيرى مراقبت كنى.

انتقال فرهنگ

ازعمده ‏ترين راههاى انتقال يك فرهنگ به نسلهاى آينده، رفتار پدرومادر ومربيان است. كودكان،آنچه را دررفتاربزرگترها ببينند، ازآن الگو می ‏گيرند. احترام به بزرگترها و رعايت ادب و تكريم نسبت به سالخوردگان، اگردرعمل ورفتارماتجلى يابد، فرزندانمان نيز، اين فرهنگ را  می ‏آموزند و با همين آداب وسنن تربیت می شوند. كسى كه انتظار ادب و معرفت و حق‏شناسى ازفرزندانش دارد، بايد همين حالت را نسبت به پدرومادر و بزرگترها نشان دهد، تا كوچكترها هم ازاو بياموزند.

اين يك سنت تاريخى وتأثير و تأثرازاعمال و رفتاراست. هركس چيزى را درو می‏كندكه كِشته است. اگر درحديث است كه «لاميراثَ كالادب»؛ هيچ ارثى همانند ادب نيست كه از بزرگان به فرزندان برسد، دراين مورد هم مصداق می ‏يابد.

امام على(ع) فرمود:

«وَقِّرُواكبارَكُمْ،يُوَقّرْكُمْ صِغارُكُم»

به بزرگانتان احترام كنيد،تا كوچكترها هم به شما احترام كنند.

مایه برکت و نعمت

درفرهنگ اسلامی وجود سالمندان و احسان به آنان به مثابه عاملی جهت نزول برکات وخیرات در زندگی وباعث رخدادن اثرات مثبت وسازنده درزندگی اطرافیان قلمدادگردیده است . رابطه عاطفي ميان پدرومادر از يكطرف و ميان فرزندان ازطرف ديگر از بزرگترين روابط اجتماعي است كه قوام واستواري جامعه انساني را به دنبال دارد.

پیامبراکرم(ص): بركت در وجود سالمندان است.

پیامبراکرم(ص): وجود سالمندان بين شما باعث بركت و نعمتهاي الهي ميباشد.

تسهیلات ا سلام برای سالمندان

باتوجه به وضعیت سالمندان و ناتوانائیهایی که بر آنان عارض می شود، دین اسلام تسهیلات و معافیتهایی را برای آنان در نظر گرفته که از آسان نمودن تکالیف دینی برای مومنان تا کاهش و تخفیف مجازات برای مجرمان را در برمی گیرد.

سالمندان به دلیل کهولت سن، قادر به انجام بسیاری از کارهای سنگین و مشقّت بار نیستند و به مراقبت وتوجه بیشتری نیازدارند. در فقه اسلامی نیز که احکام و تکالیف اسلامی هماهنگ با توان و استطاعت افرادآمده، دراجرای تکالیف نسبت به سالمندان آسان گیریهای خاصی اعمال شده است.

حضرت امام خمینی رحمه الله درباره افرادی که ازروزه گرفتن معاف شده اند میفرمایند: «ازجمله افرادیکه میتواند روزه ماه مبارک رمضان را افطارکند، پیرمردان و پیرزنان هستند، در صورتی که روزه گرفتن برای آنان سختی زیاد و مشقّت داشته باشد» و یا در مسأله حج نیز سالمندان در صورت ناتوانی، میتوانند برای ادای فریضه باشکوه حج ابراهیمی نایب بگیرند.

به منظور تکریم سالمند حتی جمهور فقها اتفاق نظر دارند که درجنگ باکفار، سالمندان کافر که درحال جنگیدن بامسلمانان نیستند کشته شدنشان توسط سپاه ا سلام حرام است. 

رسول خدا(ص) فرمود: به نام خدا وبردین رسول خدا حرکت کنید، ولی هشیار باشید که سالمندان ، کودکان  و زنان را نکشید، خیانت نکنید، غنیمت ها را جمع آوری و اصلاح و نیکی کنید که خدا نیکوکاران را دوست دارد .

پاداش خدمت به سالمندان

فردی که درایام توانمندیِ خویش به سالمندان احترام میگذارد و به حمایت و خدمت آنان میپردازد،  پاداش وی دراین دنیا این است که در روزگار ضعف و پیری، مورد احترام و حمایت دیگران واقع میشود. پیامبراسلام صلی الله علیه وآله میفرماید: “چنانچه جوانی در دوران جوانی خویشْ پیر کهنسالی را اکرام و احترام کند، خداوند برای روزگار پیری او کسی را مأمور میگرداند که به پاداش این عمل نیک، او را اکرام و احترام کند”.

مجازات آزردن پیران

ضعف جسمی سالمندانْ نیازمند توجه، و مویِ سپیدشان شایسته تکریم و احترام است.

بنابر روایات اگرکسی به هردلیلی فرد مسنی را که برف پیری سر و چهره او را پوشانده، مورد بی حرمتی وآزار واذیّت قرار دهد وموجبات رنجش خاطرش را فراهم سازد، مجازات آنرا در دنیا خواهد دید.

امام صادق علیه السلام در این باره فرموده است:“آنکه که حُرمت پیر محاسن سفیدی را نگه ندارد، پیش از آنکه بمیرد، خداوند او را توسط شخص دیگری خوار مینماید”.

حقوق سالمندان

امام سجاد علیه السلام حق سالمندان را بر دیگران چنین بیان فرموده ا ند:“حق سالخورده این است که حرمت پیری اش را نگهداشته و درکارها او رامقدّم بداری.

در اختلافات، [خصمانه] با او رو به رو نشوی. در راه رفتن، براو سبقت نگیری و پیشاپیش او راه نروی.  نادانش نشماری و اگر رفتار جاهلانه ای کرد، تحمل کنی. به مقتضای سوابق مسلمانی و سالمندی، احترامش کنی که حق سن و سال نیز چون حق اسلام است”.

رعایت موارد ذکر شده را نسبت به سالمندان را می توان جزو حقوق معنوی به حساب آورد، که وظیفه اعضای خانواده و جامعه است که آنها را نسبت به سالمندان خانواده اعم از پدر و پدر بزرگ و مادر و مادر بزرگ رعایت نمایند؛ اما نسبت به حقوق مادیشان رعایت نکات ذیل الزامی است:

برای کمک به سالمندان در خانواده لازم است که به نحو کافی تغذیه و لباس، مسکن و اسباب معالجه در صورت بیماری فراهم شود ونسبت به رعایت حالشان هیچ کوتاهی نشود و اگر در ایشان میل به ازدواج دیده شد  (در صورتی که پدر، همسرش را از دست داده باشد)، برفرزندان واجب است که برای پدر، همسر اختیار کنند و اگر فقیر باشند وفرزندان غنی، نفقه دادن به آنان بر فرزندان واجب است.

علاوه بر رعایت حقوق معنوی سالمندان، جامعه وظیفه دارد در صورتیکه خانواده توان تأمین حقوق مادی آنها را نداشت، در این زمینه اقدام نماید.

باتوجه به اینکه سالمندان قبلا ًعضوی از خدمتگزاران جامعه بوده اند، دَینی بر جامعه دارند، سالمندان نباید سر بار جامعه قلمداد شوند و برای ملاحظه مسائل روحی آنان لازم است در مسائل مهم جامعه با ایشان مشورت شود تا احساس نکنند که جامعه آنان را ترک نموده است.

و در هنگام ورود ایشان به محافل و مجالس جا دادن به آنان و حتی برخاستن به قصد احترام ایشان جزو مکارم اخلاقی به شمار می آید.

حکومت عادل به مثابه پدر است نسبت به فرزندان. مسؤول رعایت حقوق تمام اقشار مردم اعم از مسلمانان و یا کافرانی که زیر سایه حکومت اسلامی زندگی می کنند و رعایت امنیت و گسترش میدان عدالت برای همه شهروندان وتمام کسانی که تحت سیطره حکومتند، جزو وظایف حکومت می باشند.

از جمله وظایف حکومت به طور خاص رسیدگی به مستضعفان جامعه می باشد، که برخی از  سالمندان جزء این گروه می باشند.

بر حکومت اسلامی واجب است که مسائل و نیازهای معنوی و مادی سالمندان را تأمین نماید و کرامت ایشان را حراست کند و نگذارد که کسی حقوق آنان را پایمال نماید و به آنان قصدبی احترامی داشته باشد.

اگر بعضی از سالمندان از لحاظ کار و تأمین معاش ناتوان باشند وظیفه حکومت است که آنان را تأمین و سرپرستی نماید.

حتی اگر بدهکار باشند و فوت کنند در حالیکه توان پرداخت دَین خود را نداشته اند بر حکومت لازم است در صورت عدم توانایی پرداخت دَین توسط وارثان، دَین آنان راپرداخت نماید.

  • چنانچه رسول اکرم (ص) میفرمایند:

هر مؤمنی بمیرد و مالی را بعد از خود برجا گذارد ، مال حق وارثان است و اگر دَینی به جای گذاشت من دینش را پرداخت خواهم نمود و سرپرستش هستم.

در دنیای غرب که مبادی ایمانی و مکارم اخلاقی به سستی گراییده وعواطف انسانی و محبتهای خانوادگی ارزش خود را از دست داده است، پدران و مادران سالخورده و ناتوان، وضع رقّت بار و ناگواری دارند.  

نه ایمان کاملی در دلهای فرزندان است که برای خدا آنان را تکریم کنند ونه فضایل اخلاقی در نظرشان ارزشی دارد که به عنوان حق شناسی، آنها را محترم شمارند.  در برخی از کشورهای غربی ، با استفاده از دستگاه خودکشیِ آرام،سالخوردگان می توانند به زندگی خود پایان دهند.

در جامعه ما که بیشتر مردم از نعمت تعالیم اسلامی برخوردارند و ارزش سالخوردگان در جامعه ودر بین افراد خانواده حفظ شده است، به پدر و مادر و سالمندان خویش با دیده تکریم و عطوفت نگاه می کنند و آنان را کم و بیش مورد رأفت و محبت خویش قرار می دهند.

باید تمهیداتی اندیشید تا چنین فرهنگ اسلامی و ایرانی در خانواده ها حفظ شود و نسل جوانمان را از روی آوردن به فرهنگ منحط غرب باز داریم و نگذاریم که سالخوردگان ما همچون بیشتر غربیها در اواخر زندگی خود، با غربت پیری و تنهایی همنشین شوند.

 2- وضعیت سالمندان در ایران

1-2 – مشخصات جمعیت شناختی

در کشور ایران در سال 1375 جمعیت بالای 60 سال 6/6% بوده است و در سال 1385 جمعیت سالمندان کشور 26/7 درصد (5121043 نفر) بوده که از این تعداد 05/64  درصد در شهر و 95/35  درصد در روستا زندگی می کنند .[3]

جدول متوسط عمر سالمندان در ايران:

سال

1350

1365

1375

1400

عمر متوسط دو جنس

52.5

60.7

65

70

 

تغییرات جمعیت سالمندی در ایران:

ایران

1355

1375

1385

1430

جمعیت بالای 60 سال

1770614

2595181

5121043

25900000

به عبارت دیگر درصد جمعیت سالمندی کشور طی 30 سال از 5.2 به 7.3 درصد رسیده است و برآوردهای رسمی بیانگر آن است که در صورت تداوم روند موجود، جمعیت سالمند کشور بین    سال های 1385 تا 1405 به حدود سه برابر افزایش یافته و به مرز 15.5 میلیون نفر خواهد رسید. افزایش نسبت سالمندان 60 سال و بالاتر از حدود 7 درصد در سال 1385 به 14.5 درصد در سال 1415 و 22 درصد در سال 1425 خواهد رسید.

به بیان دیگر همان طور که در اواخر ده 1360 و دهه 1370 نیازهای خاص گروه سنی کودک و نوجوان ( تغذیه ، ایمن سازی، بهداشت، مدرسه….) وجه غالب را در برنامه ریزی کلان کشور داشته و در دهه 1380 نیز این جایگاه به نیازهای خاص جوانان (ازدواج، مسکن، شغل، ….) اختصاص یافته است،  برنامه ریزی برای دو دهه آینده باید برنیازهای خاص سالمندان و سالخوردگان متمرکز شود.

 

 سرشماری سال 1385:

تعداد افراد بالای 60 سال کشور که طبق تعریف در گروه سالمندان طبقه بندی می شوند 5121043 نفر ( 7.26 درصد جمعیت کشور) شامل 2654833 نفر مرد (7.4 درصد جمعیت مردان و 51.8 درصد جمعیت سالمند) و 2466210 نفر زن(7.12 درصد جمعیت زنان و48.1 درصد جمعیت سالمند) می باشند.

جمعیت 100 ساله و بیشتر  16851 نفر ( 0.02 درصد جمعیت کشور) شامل 7595 مرد 9256 زن می باشند.

استانهای گیلان با 10.1 درصد ، خراسان جنوبی با 9.5 درصد ، مرکزی با 9.2 درصد ، همدان با 8.57 درصد و سمنان با 8.44 درصد از بالاترین درصد جمعیت سالمندان برخوردار بوده و کمترین درصد جمعیت سالمندان در ا ستانهای سیستان و بلوچستان با 4.37 درصد ، هرمزگان با 4.55 درصد ، خوزستان با 5.35 درصد ، بوشهر با 5.51 درصد و کهگیلویه و بویراحمد با 5.64 درصد دیده می شوند.

6.8 درصد از جمعیت شهرنشین و 8.2 درصد از جمعیت ساکن روستاها در گروه سالمندان قرار دارند.[4]

 2-2- نسبت جنسي سالمندان

روند نسبت جنسي سالمندان 60 سال و بالاتر نشان ميدهد که نسبت جنسي سالمندان 60 سال و بالاتر در سال 1335 در مقابل هر 100 زن 111 مرد بود  و اين عدد طي دوره50 ساله در سال 1385 به 108 نفر رسيده است .[5]  با توجه به اينکه معمولا اميد به زندگي در مردان کمتر از زنان مي باشد انتظار ميرفت که تعداد مردان کمتر از زنان باشد که لازم است تامل بيشتري روي اين مطلب صورت گيرد. به نظر مي رسد يکي از دلايل عمده آن اين باشد که زنان از اقشار آسيب پذير جامعه محسوب مي شوند که اين مطلب با سالمندي که خود تاثير بسزايي درآسيب پذيري دارد تشديد مي شود لذا اين بخش از جمعيت جامعه نياز به توجه بيشتري دارد.

 

نسبت جنسی سالمندان 60 سال وبالاتر  70 سال و بالاتر 80 سال وبالاتر ایران طی دوره زمانی 85 ـ 1335

سالسالمندان

1335

1345

1355

1365

1375

1385

60سال و بالاتر

111

110

109

112

116

108

70 سال وبالاتر

107

110

112

98

113

113

80 سال وبالاتر

105

104

113

93

94

108

 

3-2- وضعیت زندگی زناشویی

در كشور ايرانبر اساس يافته‌ها 71.2 درصد سالمندان متاهل بوده (88.3 درصد در مردان و 50.9 درصد در زنان )،  1.5 درصد مجرد و 30.1 درصد بدون همسر بر اثر فوت، طلاق يا متارکه می باشند که سالخوردگان غيرمتاهل را بطور عمده همسر فوت شدگان، تشكيل مي دهند و رقم آن به 24.2 درصد مي رسد. البته نسبت همسر فوت شدگان در زنان سالخورده، به طور قابل ملاحظه اي بيشتر از مردان مي باشد و اين نسبت ها ارتباطي به شهري يا روستائي بودن سالمندان كشور ندارد.

بررسي هاي انجام شده در 27 كشور صنعتي، حاكي از آنست كه اكثريت قريب به اتفاق مردان 65 ساله و بالاتر، داراي همسر مي باشند در حاليكه فقط نيمي از كلّيه زنان سالخورده، واجد همسر هستند و بقيه در تنهائي يا با سايـر اعضاء خانواده خود زندگي مي كنند. همچنين بررسي هاي ديگر نشان داده است كه حدود 19% مردان و 59ـ41 در صد زنان سالخورده در تجرّد به سر مي برند و با افزايش سن سالمندان، بر اين ميزان افزوده مي شود تا جائيكه خانم هاي كهنسال، در سه چهارم موارد، همسر خود را از دست داده اند. بديهي است كه چندين عامل باعث اين تفاوت ها مي شود:

  • Ø     اختلاف سنّي در بدو ازدواج به طوري كه مردان معمولا با زنان جوانتر از خود، ازدواج مي كنند
  • Ø    بيشتر بودن طول عمر زنان نسبت به مردان
  • Ø    بيشتر بودن احتمال ازدواج در مرداني كه همسر خود را از دست داده اند نسبت به زنان مشابه

درسال 1365 حدود 84 و35 درصد ازمردان وزنان 65 ساله وبيشتربترتيب  داراي همسربوده انداين نسبتهادرسال 1375 بترتيب به حدود 88 و 43 درصد افزايش پيدا كرده است. باتوجه به اينكه ميزان طلاق ونسبت جمعيت هرگز ازدواج نكرده ،درطي اين دهه تغييرات زيادي نداشته است بالا رفتن اميد زندگي مي تواند علت اصلي افزايش ميزان افراد داراي همسر سالخورده باشد.

درسال 1365 به ترتيب حدود 12و58  درصد ازمردان وزنان 65 ساله وبالاتر بي همسر براثر فوت همسر بوده اند که در سال 1375 این درصدها به ترتیب به 11 و 55 درصد کاهش یافته است.

اين پديده كه خود تحت تاثيرافزايش اميدبه زندگي است ،مي تواند باعث افزايش نسبت افرادداراي همسر در سال 1375بوده  باشد.

4-2- وضعیت سکونت

در ایران 86.1 درصد سالمندان، با همسر يا همسر و فرزندان خود زندگي نموده ، 22.9درصد با فرزندان و 7.3درصد در تنهائي به سر مي برند و نسبت سالمندان تنها در زنان، 12.8 درصد و در مردان سالخورده، 2.5 درصد بوده و تنها عده بسيار كمي از آنان(10 تا 12 هزار نفر) ساكن خانه سالمندان می باشند.

 85.9 درصد مردان سالمند و 72.9 درصد زنان سالمند در منازل ملكي زندگي مي‌كنند. 16.3 درصد از زنان سالمند نزد فرزندان و اقوام و 4.4 درصد از مردان سالمند درخانه‌هاي استيجاري‌ـ‌ رهني زندگي مي‌كنند؛ در كل مي‌توان اين‌گونه نتيجه‌گيري كرد كه 79.9 درصد از سالمندان در خانه‌هاي ملكي و 9.9 درصد آنها نزد فرزندان و اقوام خود زندگي مي‌كنند.[6]

 

5-2- وضعیت تحصیلات

درسال 1375 ميزان باسوادي سالمندان درمقايسه با تعداد آن درسال 1365 با 6 درصد افزايش به حدود 23 درصد رسيده است . ميزان باسوادي سالمندان مناطق شهري در سال 1375 بيش از سه برابر مناطق روستايي بوده است .بالاتر بودن امكانات آموزشي سالهاي قبل در نقاط شهري مي تواند يكي از علل اين افزايش باشد . همچنين ميزان باسوادي دربين مردان سالمند حدود 8/2 برابر زنان سالمند مي باشد . درسال 1375 حدود 98 درصد اززنان سالمند روستايي بي سواد بوده اند . اين نسبت براي زنان سالمند مناطق شهري 81 درصد بوده است .

6-2- وضعیت رفاهی

  • ·       افراد سالمندتحت پوشش کمیته امداد امام (ره):  1500000   نفر
  • ·       افرادسالمند تحت پوشش سازمان بهزیستی: حدود150000نفر
  • ·       افراد تحت پوشش سازمان تامین اجتماعی، بازنشستگیکشوریولشگری:حدود 1600000نفر

تخمین زده می شود که حدود 25 درصد سالمندان از هیچگونه بیمه درمانی برخوردارنمی باشند.

پوشش بيمه هاي درماني و اجتماعي در كشور ما بيشتر تابع وضع شغلي افراد است و در مورد بيمه هاي حمايتي و نيمه حمايتي نيز اقشار معيني از جامعه زيرپوشش قرار گرفته ند. براين مبنا، سالمندان «به عنوان سالمند» زيرپوشش هيچيك از سازمان هاي بيمه اي نيستند مگر آنكه به عنوان شاغل، بازنشسته، نيازمند،معلول، روستايي يا… بيمه شده باشند. به عنوان مثال، كليه بازنشستگان و ازكارافتادگان زيرپوشش صندوق هاي بازنشستگي (كه بخش عمده آنها و همينطور همسرانشان سالمند هستند) از مزاياي مستمري و بيمه درماني برخوردار هستند. همچنين تمامي روستاييان و عشاير از مزاياي بيمه درماني رايگان برخوردارند كه اين امتياز سالمندان روستايي را نيز شاملمي شود.

در نظام بيمه اي نيز در سال 1387، حدود 350 هزار بازنشسته بالاي 60 سال زير پوشش صندوق بازنشستگي كشوري و حدود 845 هزار بازنشسته (كه بخش عمده آنها سالمند هستند) زيرپوشش سازمان تأمين اجتماعي بوده اند. روشن است كه همسران بازنشستگان يادشده نيز اغلب جزو سالمندان هستند كه از اين حمايت ها برخوردارند ولي تعداد آنها در آمارها منعكس نشده است. باوجود اين، آمار دقيقي از تعداد سالمندان زيرپوشش نظام بيمه اي و حمايتي در دسترس نيست و احتمال وجود همپوشاني بين آنها زياد است.

البته حمايتهاي يادشده در بسیاری از مواردناقص بوده و بخش مهمي از نیازهای سالمندان مانند: مراقبت در منزل، مراقبت و نگهداري (آسایشگاهی، مراقبت روزانه، تحت حاد)، خدمات توانبخشی (کاردرمانی،شنوایی شناسی، ارتوپد فنی، تهیه وسایل کمک توانبخشی) را پوشش نمی دهد.

در یک مطالعه خوشه ای درسال 88 مشخص شد که: 75 درصد از سالمندان، تحت پوشش نهادها و موسسات حمايتي نمي‌باشند و 22 درصد از سالمندان تحت پوشش اين نهادها مي‌باشند؛ همچنين از كل افرادِ تحت پوشش نهادها و موسسات حمايتي، 50 درصد تحت پوشش طرح شهید رجایی، 29 درصد تحت پوشش کميته امداد امام خميني و 13.1 درصد تحت پوشش سازمان بهزيستي بوده اند. 7.9 درصد نیز تحت پوشش سایر نهادها از جمله موسسات خیریه، بیمارستان و … می‌باشند.[7]

اكثر سالمندان (80 درصد) تحت پوشش بيمه‌ي درماني بوده و از اين تعداد  35.1 درصد تحت پوشش بيمه خدمات درماني، 6.5 درصد تحت پوشش بيمه نيروهاي مسلح و 16.7 درصد تحت پوشش ساير بيمه‌هاي درماني مي‌باشند.

قابل ذكر است كه 17 درصد از سالمندان تحت پوشش هيچ نوع بيمه‌ي درماني نبودند.

از كل سالمنداني که تحت پوشش بيمه‌هاي پايههستند،16.2   درصد آن‌ها تحت پوشش بيمه مکمل هستند و 83.1 درصد آنها تحت پوشش بيمه مکمل نمي‌باشند.

بر اساس گزارش دفتر فناوری سازمان بهزیستی کشور تعداد 153673 نفر سالمند تحت پوشش خدمات مختلف توانبخشی ، اجتماعی و پیشگیری سازمان بهزیستی قرار دارند.

از این تعداد  75295 نفر زن و 78378 نفر مرد بوده و تعداد 77987 نفر ( 50.7 درصد ) تحت پوشش خدمات امور اجتماعی ، 73438 نفر (47.7 ) تحت پوشش خدمات امور توانبخشی و 2248 نفر (1.4) تحت پوشش خدمات امور پیشگیری قرار دارند.

جمعا تعداد 18328 نفر (11.9 درصد) از سالمندان تحت پوشش در پشت نوبت دریافت خدمات قرار گرفته اند که سهم امور اجتماعی 8579 (46.8 درصد)نفر ، سهم امور توانبخشی 9624 نفر(52.5 درصد) و سهم امورپیشگیری 125 نفر (0.6 درصد) می باشد.

7-2- وضعیت شغلی

15 درصد از سالمندان شاغل و 82.3 درصد غيرشاغل هستند؛ بيشترين فراواني وضعيت فعاليت زنان سالمند مربوط به زنان خانه‌دار است كه 75 درصد می‌‌باشد و بيشترين فراواني وضعيت فعاليت مردان سالمند متعلق به بازنشستگان است كه 40 درصد مي‌باشد؛ همچنين قابل ذكر است كه 26.3 درصد از مردانِ سالمند و 1.5 درصد از زنانِ سالمند، شاغل مي‌باشند.

از كل سالمندان غير شاغل، 44.8 درصد اعلام داشته‌اند كه به هيچ شغلي علاقمند نمي‌باشند يا توانايي انجام شغلي را ندارند.

8-2- رضایت از زندگی

از سالمندان سئوال شده است که : «آيا از زندگي خود رضايت داريد؟» ؛   67.2 درصد اظهار کرده‌اند كه از زندگي خود به ميزان متوسط و زيادي رضايت دارند و 19.9 درصد نيز عنوان کرده‌اند که از زندگي خود به ميزان كم و خيلي كم رضايت دارند.

9-2- بستری در بیمارستان

51.3 درصد از سالمندان اظهار داشته‌اند كه پس از 60 سالگی در بيمارستان بستري شده‌اند و 44.8 درصد پاسخ منفي داده‌اند.

ازمجموعِ سالمنداني كه پس از سن 60 سالگي در بيمارستان بستري شده‌اند، 42.6 درصد عنوان كرده‌اند كه 3-2  بار در بيمارستان بستري شده اند، 34.3 درصد فقط1 بار و 18.1 درصد نيز بيشتر از3 بار در بيمارستان بستري شده‌اند

از كل سالمنداني كه پس از سن 60 سالگي در بيمارستان بستري شده‌اند،63.1 درصد علت بستري شدن خود را جراحي و 33.4 درصد نيز، مسائل غيرجراحي را علت بستري شدن خود عنوان کرده‌اند.

10-2- اوقات فراغت

39.5 درصد از سالمندان اوقات فراغت خود را از طريقِ مصاحبت با همکاران، دوستان، تفريح و رفتن به پارک ، 7.7 درصد از طریق سرگرم کردن در منزل ، 6.6 درصد استفاده از صدا و سیما ، 6.1 درصد عبادت و زیارت ، 5.8 درصد خانه داری ، 5.4 درصد استراحت و خواب ، ….. سپري مي‌كنند و تنها 1.1 درصد  براي گذران اوقات فراغت خود به مسافرت مي‌روند.

 11-2 – شاخص سلامت عمومی (GHQ)

در مطالعه سال 1388 که توسط سازمان بهزیستی بر روی نمونه خوشه ای سالمندان کشور به انجام رسید :         درصد سالمندانی که نمره سلامت عمومی آنها برابر با 5 یا بیشتر از آن است، 37 درصد می‌باشد یعنی 37 درصد سالمندان به احتمال زیاد دچار اختلالات سلامت روان هستند.[8]

3- مسائل ويژه سالمندان در حوزه سلامت

1-3- وضعيت سلامت و بيماري سالمندان در ايران

برمبنای یک مطالعه که در سال 1385 انجام شده، وضعیت سلامت سالمندان بدین شرح است:

1-    از نظر معلولیت بارز ، با توجه به گزارش مركز آمار ايران در سال 1385، حدود 217 هزارنفر سالمند معلول در كشور وجود دارد که 118 هزار نفر مرد و99 هزار نفر زن می باشند. با توجه به آمار فوق مشاهده می شود که درصد معلولیت بارز در کل جمعیت6 /1 درصد ولی در سالمندان 2/4 درصد است[9].  اهمیت این آمار در این است که هزینه های توانبخشی به مراتب بالاتراز سایر هزینه های درمانی است ولی متاسفانه دستگاههای بیمه ای و حمایتی با توجه به مقررات خاص خود در این زمینه پوشش لازم را ندارند و درنهایت عمده هزینه های این بخش را سالمند و خانواده باید تقبل کند.

2-  از نظر ابتلا به بیماری ها دلايل عمده بستري شدن  زنان در شهر بيماري قلب و عروق و در روستا بيماري ها چشمي مي باشد.لازم به ياد آوري است که درصد ابتلا به بيماري قلب و عروق در شهر به طور قابل ملاحظه اي بالاتر از روستا و در زنان نيز بالاتر از مردان است.ميانگين سن در هنگام تشخيص بيماري در مردان شهري و روستايي بين 62-60 سال و در زنان بين 66-63 سال مي باشد.

3- از نظر اعتياد به دخانيات بين 85-65 درصد سالمندان مرد و زن شهري و روستايي دخانيات استعمال نمي کنند.

4-  از نظر در اختيار داشتن استفاده از وسايل کمکي نظير عينک، عصا،چوب زير بغل، واکر يا ويلچر، سمعک و دندان مصنوعي مردان به طور قابل ملاحظه اي بيش از زنان و شهرنشینان بيش از روستاييان وسايل کمکي مورد نياز را در اختيار دارند.

5-  افزايش فشار خون در زنان سالمند اعم از شهري و روستايي به طورکلي دوبرابرمردان است و ميانگين سن در هنگام تشخيص در زنان بالاتر از مردان بوده است.(62 و 67 سالگي در زنان شهري و روستايي و 61 و 63 در مردان شهري و روستايي).

6-  از نظر ريوي وضعيت زنان و مردان سالمند شهري و روستايي تقريبا مشابه ولي ميزان شيوع اين بيماري در روستا بيشتر است.

7- در زمينه اختلالات بينايي، زنان سالمند به مراتب بيشتر از مردان تاري ديد در هر دو چشم دارند و به طور کلي تاري ديد در روستا بيشتر از شهر است.

8- از نظر وضعيت گوش و شنوايي تقريبا تمامي سالمندان به نوعي از سنگيني گوش شکايت داشتند ولي فقط حدود 5-2 درصد آنها از سمعک استفاده مي کردند و ميزان استفاده از سمعک در بين سالمندان شهري بيش از سالمندان روستايي است.

9-  از نظر وضعيت دفع ادرار، محسوس ترين مشکل سالمندان تکرر ادرار عنوان شده است و نزديک به 30 درصد به اين مشکل مبتلا بوده اند.

10-      از نظر وضعيت حرکتي، بيش از 50 درصد سالمندان داراي اختلال حرکتي هستند.

11-      از نظر وضعيت دنداني، حدود 18 درصد زنان و مردان سالمند شهري و 8/13 درصد سالمندان روستايي داراي دندان مصنوعي بوده و تنها 2/5 درصد زنان  و 6 درصد مردان سالمند داراي دندان طبيعي هستند و به طور کلي 7-10 درصد سالمندان بدون دندان هستند.[10]

منظور از ارائه آمار فوق این است که به موازات  پدیده انتقال جمعیتی از جمعیت جوان به جمعیت سالمند، قوانین، سیاست ها وبرنامه های بخش سلامت در این راستا باید خود را منطبق سازد چرا که همراه با این تغییر جمعیتی، الگوی بیماری ها نیز تغییر می كند و از بیماری های حاد به سمت بیماری های مزمن می رود که در این رابطه با توجه به وضعیت اقتصادی  و معیشتی سالمندان ضرورت درگیر شدن بخشهای بیمه ای و حمایتی بیش از پیش حس می شود.

 

2-3- اقتصاد سلامت سالمندي

بهبود وضعيت سلامت در ايران شتاب  فزاينده اي داشته است بطوري که شاخص اميد زندگي در ايران در مقايسه با بسياري از کشورهاي  در حال توسعه کمتر از 10 سال است. به علت چنين ارتقايي در وضعيت سلامت جامه ايران پيشبيني مي گردد که مواجهه با چالش سالمندي در کشور ما حداقل يک دهه زودتر اتفاق افتد. بنابر اين انتظار ميرود ايران در بين دهه هاي 2030 تا 2040 با افزايش ناگهاني جمعيت سالمند مواجه شود واين امر سبب افزايش ناگهاني هزينه هاي خدمات سلامت گردد.

گرچه هنوز در ايران مطالعه اي براي پيش بيني هزينه هاي بخش سلامت با توجه به رشد جمعيت سالمندي انجام نگرديده است،ليکن در خوش بينانه ترين سناريو،جمعيت سالمند از 7درصد در سال 1385 به 22 درصد در سال2050افزايش خواهد يافت آنچه به عنوان روند افزايش جمعيت سالمندان در جهان و ايران عنوان گرديد،به خودي خود مهم نيست، بلکه تبعاتي که اين افزايش بر ابعاد مختلف اجتماعي واقتصادي از جمله بر منابع بخش بهداشت ودرمان خواهد گذاشت، داراي اهميت ونيازمند مطالعه جدي است.

مطالعات گوناگوني بر اين واقعيت تاکيد دارند که با ورود به مرحله سالمندي،هزينه هاي درماني در بخش ها وشکل هاي مختلف روند تصاعدي خواهند داشت به طوري که با فرض 5 برابر بودن هزينه هاي درماني سالمندان (براساس برآوردهاي در دسترس ساير جوامع )،براي پاسخگويي به هزينه هاي سلامت لازم است سرانه هر نفر از منابع مالي بخش سلامت به بيش از 5/2 برابر افزايش يابد.[11]

اين در شرايطي است که عواملي مانند تورم،ارتقا تکنولوژي در ارائه خدمات، نوع بيماريها وسطح انتظار استفاده کنندگان از خدمات وساير عوامل هزينه ساز در نظر گرفته نشود.به عبارت ديگر بدون در نظر گرفتنفاکتورهاي هزينه ساز، فقط تحت تاثير خالص افزايش جمعيت سالمندي در ايران رقم 131 دلار سرانه سلامت  بايد به بالغ بر 325 دلار افزايش يابد. [12]

علل اين امر در سالمندي در مقايسه با ساير سنين  عبارتند از :مصرف متوالي وبه دفعات بيشتر از خدمات سلامت،طولاني ترشدن مدت استفاده از خدمات (مانندافزايش مدت اقامت وبستري در بيمارستانها واقامتگاه هاي سالمندی ) وگراني هزينه هاي دارويي،درماني و توانبخشی در هردوره از درمان در مقايسه با ساير گروههاي سني به جهت نوع بيماري وميزان  پاسخ دهي به درمان ها است.

در دهه گذشته، ايران با بار اقتصادي بيماريهاي واگير وعفوني روبرو بوده وفعاليت هاي بخش سلامت به پيشگيري، درمان وبازتواني عوارض ناشي از اينگونه بيماريها معطوف بوده است. در دهه حاضر با بروز پديده گذار اپيدميولوژيک بار اقتصادي بيماريها به سمت بيماريهاي غير واگير ومزمن و ارائه خدمات درماني وتوانبخشي گرایش یافته است.[13]

اما موج سومي در راه است وبه زودي بار اقتصادي بيماريها بر سالمندي جمعيت ايران و عوارض ناشي ازآن متمرکز خواهد شد.پيش بيني وضعيت آينده ازمنظر منابع مورد نياز شرط لازم برنامه ريزي ومهار موج افزايش جمعيت سالمند است که سلامت جامعه را به مخاطره مي اندازد.

 

3-3-ابعاد تاثير گذار بر سلامت سالمندان

3-3-1- بهداشت : مداخلات بهداشتي شامل:

 پيشگيري مقدماتي که  اقداماتي براي توانا کردن فرد جهت نظارت بر سلامتي خود و بهبود آن مي باشد. اين اقدامات شامل ورزش، تغذيه، عدم مصرف دخانيات و شيوه زندگي سالم در سالمندان مي باشد. این بخش از پیشگیری کم هزینه و بسیار ثمر بخش است ولی متاسفانه فعالیت هایی که در این رابطه انجام می شود اغلب بدون سازماندهی و به صورت پراکنده می باشد و همین قضیه با عث کاهش اثر بخشی آن می شود. پيشگيري سطح يک شامل واکسيناسيون، درمانهاي هورموني و مراقبت هاي دوران سالمندي است.

3-3-2– مراقبت های بهداشتی

  سالخوردگان يکي از گروههاي آسيب پذير هر جامعه‌اي را تشکيل مي‌‌دهند و نياز مبرمي به ارايه خدمات رفاهي اجتماعي و بهداشتي دارند. در کشور‌هايي که به جهت تعداد زياد سالخوردگان و همچنين به علت وضع فرهنگي و اجتماعي خاص خودشان خدمات بالایي ارايه مي‌دهند، درصد بالايي از بودجه عمومي دولت به سالمندان اختصاص مي‌يابد و روز به روز در حال گسترش است.[14]

 تجارب حاصله در اكثر كشورهاي جهان مؤيد اين واقعيت است كه مراقبت و پرستاري از افراد سالخورده يا از كار افتاده توسط اعضاي خانواده، چه به لحاظ مادي و چه معنوي ( انساني ) در مقايسه با نگهداري آنان در بيمارستانها، آسايشگاهها يا خانه هاي سالمندان از مزيت و ارجحيت بيشتري برخوردار است. در عين حال متأسفانه به دليل ضرورت هاي زندگي مدرن به سرعت از حمايت سالمندان توسط خانواده ها كاسته مي شود و اين امر شرايط زندگي نامناسبي را براي سالمندان ايجاد مي كند. [15]

تحقیقات اخیر نشان داده که بيش  از 20 درصد سالمندان توانايي لازم  براي انجام امور شخصي خود را ندارند که در اصطلاح به آنهاسالمندان آسيب پذيرمي گويند. [16] همچنين، گزارش سازمان بهزيستي بيانگر اين است كه از حدود 1/5 ميليون نفر سالمند بالاي 60 سال در كشور، حدود 215 هزار نفر (42 درصد) نيازمند حمايت بوده اند.[17]

در حال حاضر علت عمده بيشتر نگرانيهاي عمومي عدم دسترسی به خدمات جامع سالمندی، کافی نبودن پوشش بیمه ای و حمایتیوهزينه‌هاي بي‌ثبات مراقبتهاي بهداشتي و پزشکي مي‌باشد. عوامل زيادي در بالا رفتن اين هزينه‌ها دخالت دارند. اين عوامل شامل: تورم عمومي،  افزايش هزینه های پزشکی ، دارو، خدمات پاراکلينيک، هزينه‌هاي رو به افزايش مراقبت‌هاي بيمارستاني و افزايش استفاده از تکنولوژي جديد و پرخرج پزشکي و در مقابل کاهش سهم بیمه در پرداخت هزینه های این خدمات می باشد.

از نظر سياستهاي بهداشت عمومي مي‌توان گروههاي سالمند پر‌خطر را که نياز به مراقبتهاي بيشتري دارند را شامل موارد زير دانست.

–       افراد بسيار پير

–       افرادي که تنها زندگي مي‌کنند

–        زنان سالمند بيوه و مجرد

–       سالمنداني که در خانه سالمندي زندگي مي‌کنند

–       سالمندان بدون فرزند

–       سالمنداني که از بيماري مزمن رنج مي‌برند

–       سالمنداني که درآمد ناکافي دارند.

در ارايه خدمات بهداشتي و درماني به اين گروهها به ويژه دوگروه آخر بايد توجه ويژه کرد.شايان ذکر استکه حمايت ازبهداشت رواني افراد سالمندنيز اهميت ويژه‌اي دارد.دراين رابطه سياستگذاري براي ارائه خدمات بهداشت رواني مناسب براي سالمندان و حتي مراقبت کنندگان از آنها مي بايست درکانون توجه قرار مي‌گيرد.

البته نکته بسیار مهم در ارائه مراقبتی به سالمندان در دسترس بودن خدمات مورد نیاز است. در این رابطه لازم به ذکر است بسیاری از طرح های مراقبتی یا هنوز در کشور ما طراحی نشده و یا تعداد آن بسیار اندک است به طوری که حتی سالمندان متمکن نیز نمی توانند خدمات مورد نیاز خود را دريافت كنند. پاره ای از این خدمات بدین شرح است:

–       مراقبت در منزل: ارائه خدمات درمانی و توانبخشی مورد نیاز سالمند با کمک تیم تخصصی در منزل

–       خدمات داخل خانه: ارائه خدمات عمومی مانند تمیز کاری، پخت و پز، خرید و….

–       خدمات مربوط به تعمیر خانه: تعمیر و باز سازی منزل سالمند

–       مرکز روزانه: ارائه مراقبت های بهداشتی، تفریحی، فرهنگی، حفظ سطوح ارتباطی وسایر خدماتی که سالمندان با توجه به الگوی زندگی­شان می توانند  دريافت كنند.

 

4-3- درمان

1-4-3- کلينيک هاي سرپايي سالمندان:

 در این کلینیک ها متخصصین سالمندی به همراه سایر اعضاء تیم تخصصی خصوصاً تیم توانبخشی (فیزیوتراپیست، کاردرمانگر، گفتار درمانگر، شنوایی شناس، تغذیه، روانشناس و مددکار اجتماعی) که دوره های سالمندی را گذرانده اند به صورت کار تیمی مسائل درمانی و توانبخشی سالمند را حل می کنند.  در حال حاضر تعداد اينگونه مراكز در كشور ما بسيار اندك است و پاسخگوی نیاز سالمندان كشور نیست.

2-4-3- بخش های  بستري و ویژه

امروز در کشور ما و بسياري از کشور هاي در حال توسعه سالمندان بعداز ورود به بيمارستان با توجه به نوع بيماري معمولا به بخش هاي مختلف مانند سي سي يو، آي سي يو، داخلي وديگر بخش ها منتقل مي شوند. متاسفانه بخش ويژه سالمندان وجود ندارد و ساختار درماني ويژه چه براي درمان سرپايي و چه بستري (حاد و توانبخشي) در نظر گرفته نشده است و به طور معمول سالمندان به بخش هايي منتقل مي شوند که کارکنان مراقبتي و پزشکان آن بخشها براي مراقبت سالمندي آموزش نديده اند.

 5-3 -آموزش پزشکي

سالمند شناسي و طب سالمندان تا کنون جزو رشته هاي آموزشی کشورمان محسوب نمي شده است. اگر چه در سال 1388 دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی با همکاری دانشگاه علوم پزشکی ایران اقدام به برگزاری دوره های ام.پي.اچ سالمندی و پي.اچ.دي سالمند شناسی  نموده است ولی هنوز در کشور ما دوره طب سالمندي وجود ندارد.

 

4- سهم سالمندان ازقوانین:

بررسى ها نشان مى دهد كه سالمندان تنها يك درصد از مجموع قوانين تصويب شده را دارا هستند كه از اين مقدار ۶۲ درصد اقتصادى، ۲۲ درصد اجتماعى و ۱۶ درصد رفاهى و بهداشتى است. دقت در همين سهم ناچيز نشان مى دهد كه اغلب اين مصوبات نيز به صورت پراكنده و يا در قالب آيين نامه هاى اجرايى دولت و سازمان ها مى باشد، همچنين نگاهى به مصوبات اجتماعى، آنچنان كه گفته شد ۲۲  درصد از مجموع يك درصد سهم سالمندان از كل قوانين مصوب، نشان مى دهد كه اين مقدار نيز اعتناى خاصى به مسايل و ضرورت هاى خاص و عميق سالمندان نداشته اند

علاوه بر اين به جز مسايل و نيازهاى پايه همچون خانواده، هويت، اوقات فراغت و… اين نيز اهميت دارد كه آيا راهكارى نيز براى حمايت از سالمندان در برابر خشونت ها و تهديدها و آسيب ها انديشيده و پيش بينى شده است.

مجموع مطالعات و بررسى ها نشان مى دهد كه سالمندان و سالمندى تعريف روشنى چه در نظام و قانونگذارى و چه در فرهنگ عمومى نيافته است. اين وضعيت اگر چه زمينه بسط يافته و گسترده اى است ولى در عين حال شايد بتوان براى تاكيد، آن را فقر و ابهام در وضعيت حقوقى سالمندان بدانيم.

اين زمينه ها كه ما آن را بطور عمومى ابهام در تعريف و جايگاه سالمندى و سالمندان در برنامه ريزى فرهنگى، اجتماعى و اقتصادى مى خوانيم، نوعى نياز براى تهيه و تدوين محورها و سرفصل هاى مهم سالمندى را به همراه آورد.

 اين سر فصل ها عبارتند از سالمندى و تغييرات جمعيتى، جايگاه و موقعيت فرهنگى- اجتماعى سالمندان، هويت سالمندى و انتقال فرهنگى، مشاركت اجتماعى، خانواده، اوقات فراغت و ورزش، مراقبت و حمايت عمومى، بهداشت و سلامت، وضعيت اقتصادى و معيشت سالمندان، بازنشستگى، فضاهاى سالمندى، مصرف كالاهاى فرهنگى و آموزش و توانبخشى قوانين حمايت از سالمندان در كشور، متاسفانه به طور كلى جامع و كامل نبوده و بسيارى از مسايل و مشكلات سالمندان كشور با توجه به بافت فرهنگى، اجتماعى و اقتصادى ناديده گرفته شده اند.

1-4-قوانين و مقررات مرتبط با سالمندان

1-1-4 – قانون اساسي

در قانون اساسي جمهوري اسلامي جز در اصل بيست و نهم اشاره مستقيمي به پديده پيري و حقوق افراد سالمند نشده است. در اين اصل آمده است :

” برخورداري از تأمين اجتماعي از نظر بازنشستگي، بيكاري، پيري، از كار افتادگي، بي سرپرستي، در راه ماندگي، حوادث و سوانح و نياز به خدمات بهداشتي و درماني و مراقبتهاي پزشكي بصورت بيمه و غيره حقي است همگاني. دولت مكلف است طبق قوانين از محل درآمدهاي عمومي و درآمدهاي حاصل از مشاركت مردم، خدمات و حمايتهاي مالي فوق را براي يك يك افراد كشور تأمين كند.”

براين اساس کلیه سالمندان نیز به عنوان بخشی از افراد جامعه باید :

  • ·       تحت پوشش تأمين اجتماعي قرار گيرند.
  • ·       از خدمات بهداشتي، درماني و مراقبت هاي پزشكي به صورت بيمه و غير بيمه برخوردار شوند.

 

البته ساير اصول قانون اساسي به خصوص فصل سوم آن تحت عنوان حقوق ملت نيز مجموعه اي از تسهيلات را براي آحاد ملت پيش بيني كرده كه طبيعتاً سالمندان نيز بايد از آنها برخودار شوند.

2-1-4- قانون برنامه اول توسعه (1372- 1368)

در برنامه اول توسعه مثل ساير ابعاد مسائل اجتماعي به پديده سالمندي و جمعيت سالمندان توجه خاصي نشده و مسئله مسكوت گذارده شده است.درعين حال اهداف  سوم تا هفتم و نهم برنامه اول توسعه به ترسيم برخي اهداف اجتماعي در سالهاي اجراي برنامه اشاره كرده كه از عموميت برخوردارند و بر گروه هدف مشخصي متمركز نشده اند.

3-1-4 – قانون برنامه دوم توسعه (1378- 1373)

قانون برنامه دوم نيز مثل برنامه اول رويكرد و توجه مستقيمي به مسئله سالمندان نداشته، بلكه عمدتاً در برخي تبصره ها مسئله بازنشستگي را مورد نظر قرار داده است. از جمله در تبصره 12 اين قانون آمده است :

” از محل اعتبارات فصل تأمين اجتماعي، معادل چهارهزار و هشتصد ميليارد ريال براي پرداخت مستقيم كمك معاش ماهانه به اقشار كم درآمد شامل خانواده ها، زنان و كودكان بي سرپرست، خانواده هايي كه سرپرست  آنها از كار افتاده و سربازان متأهلي كه امكان تأمين معاش خود را ندارند و همچنين خانواده هاي نيازمند زندانيان تخصيص مي يابد. همچنانكه ملاحظه مي شود قانون گذار با اشاره به سرپرست خانواده هايي كه از كار افتاده اند و لزوماً بخش قابل توجهي از آنها سالمند هستند، بصورت غير مستقيم بودجه محدودي را به پرداخت مستقيم به سالمندان از كار افتاده اختصاص داده است.

4-1-4 – قانون برنامه سوم توسعه (1383- 1379)

برمبناي جزء (5) بند (الف‌) ماده‌(192) قانون برنامه سوم توسعه، ” سازمان بهزيستي كشور مكلف است در جهت ساماندهي و توانبخشي بيماران رواني مزمن و سالمندان در سال اول برنامه سوم نسبت به تهيه، تدوين و اجراي طرح ساماندهي بيماران ياد شده اقدام كند.”

در ذيل ماده مذكور وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي موظف شد كه با همكاري سازمان برنامه و بودجه آئين نامه اجرايي را تهيه و به تصويب هئيت وزيران برساند. براين اساس پس از تدوين و تصويب  آئين نامه مذكور از ابتداي سال 1383 شوراي ملي سالمندان كشور با دبيري رئيس سازمان بهزيستي كشور و با عضويت وزارت خانه ها و سازمان هاي مختلف ذيربط تشكيل شد.

5-1-4- قانون برنامه چهارم توسعه (1388- 1384)

در سالهاي اجراي برنامه چهارم با توجه به تصويب قانون نظام جامع رفاه و تأمين اجتماعي، در واقع بخش عمده تكاليف مربوط به سالمندان بايد در چارچوب قانون مذكور رفع و رجوع مي شد. باوجود اين، در بند “ط ” ماده 97 قانون برنامه چهارم توسعه، تداوم اجراي طرح ساماندهي و توانبخشي سالمندان با پوشش حداقل بيست و پنج درصد جمعيت هدف تصريح شد. در واقع با تصويب اين بند ادامه فعاليت شوراي ملي سالمندان (موضوع آيين نامه اجرايي جزء ه بند الف ماده 192 قانون برنامه سوم) مجوز قانوني يافت.

6-1-4– قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمين اجتماعي

قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمين اجتماعي كه در ارديبهشت سال 1383 به تصويب نهايي مجلس شوراي اسلامي رسيد , حاوي قوانين جامعي در خصوص مسائل اجتماعي از جمله سالمندي بود. بندهاي “الف” , “ج” و “ي” بند 1 قانون مذكور به ” بازنشستگي ” , ” از كار افتادگي ” , ” بيوگان ” و ” زنان سالخورده ” به عنوان كساني كه دولت بايد از آنها در برابر رويدادهاي  اجتماعي , اقتصادي , طبيعي و  پيامدهاي آن از طريق  اين  قانون حمايت كند , اشاره دارد.

ماده 3 قانون مورد بحث به اهداف و وظايف حوزة بيمه اي اشاره كرده و براساس بند “د” اين ماده دولت موظف به تشكيل صندوق هاي بيمه اي مورد نياز از قبيل بيمه خاص زنان بيوه و سالخورده شده است. به علاوه در ساير مواد از جمله 4 و 5 كه به اهداف و وظايف حوزه حمايتي، توانبخشي و امدادي اشاره دارد نيز سياست ها و برنامه هايي براي جمعيت هدف برنامه پيش بيني شده،كه شامل سالمندان هم مي شود.

 از ديگر نكات مهم در قانون مورد بحث ماده 9 آن است كه درآن اصول و سياست هاي اجرايي نظام جامع روشن شده و اين به معناي آن است كه هر برنامه يا اقدامي در زمينه مسائل اجتماعي بايد از اين سياست ها تبعيت كند. “پيشگيري”، “فراگيري”، “توانمندسازي”  و “كارگستري” از جمله مهمترين اين سياست ها هستند كه برنامه هاي مرتبط با سالمندي نيز باید در چار چوب این سیاست ها طراحی و اجرا شوند.

 

7-1-4 – آئین نامه تشكيل شوراي ملي سالمندان

هيأت وزيران در فروردين ماه 1383با تصويب آيين‌نامه اجرايي جزء (5) بند (الف‌) ماده‌(192) قانون برنامه سوم توسعه مقرر كرد به منظور ساماندهي سلامت و رفاه سالمندان، شوراي ملي سالمندان به دبيری رئيس سازمان بهزيستي كشور تشكيل شود.

از سوي ديگر، از آنجا كه مستند قانوني تصويب اين آيين نامه جزء (5) بند (الف‌) ماده‌(192) قانون برنامه سوم توسعهاست ، برمبناي بند «ط» ماده (97) قانون برنامه چهارم توسعه، ساماندهی سالمندان مورد تاکید قرارگرفته است.

 

نهادهاي پوشش دهنده خدمات سالمندي5-

1-5– وزارت رفاه وتامین اجتماعی

وزارت رفاه به عنوان متولی اصلی نظام تامین اجتماعی کشور ماموریت ارائه خدمات بیمه ای و حمایتی به کلیه اقشار جامعه از جمله سالمندان را به عهده دارد. بخش عمده سازمان ها و نهاد های خدمت دهنده به سالمندان زیر مجموعه این وزارتخانه و یا به نحوی مرتبط با آن هستند. در این بخش، با مهم ترين وظايف قانوني اين سازمان ها و نهادها در ارتباط با سالمندان اشاره مي شود:

1-1-5 – سازمان بهزیستی كشور

  سازمان بهزيستي كشور به موجب قانون لايحه قانوني تشكيل سازمان بهزيستي كشور (مصوب 24/3/59) در كنار ساير وظايف خود، مسئوليت نگهداري از سالمندان نيازمند را به عهده دارد. اين سازمان، خدمات خود به سالمندان را در قالب موارد ذیل ارائه می دهد:

1. مراکز نگهداری از سالمندان: سازمان بهزیستی از طریق ارائه مجوز، اعطاي یارانه  و نظارت بر این بخش، به سالمندان ارائه خدمت می نماید. در این مراکز، پذيرش و ارائه خدمات مشاوره و مددكاري اجتماعي به سالمندان، خانواده یا بستگان آنها انجام می گیرد.خدمات اين مراكز شامل نگهداري شبانه‌روزي، روزانه و مراقبت در منزل است و مراقبت هايي از قبيل انجام امور تغذيه، نظافت، استحمام، پوشاندن لباس، مراقبتهاي بهداشتي درماني، داروئي، امور توانبخشی وایجاد زمينه‌هاي سرگرمي بهره گيري از اوقات فراغت به سالمندان ارائه مي شود.

2) برنامه های آموزشی: در قالب برگزاری همایش ها، سمینارها، کارگاه های آموزشی، تهیه کتاب، بروشور و بسته های آموزشی جهت آموزش مسئولین مراکز، کارشناسان، کادر خدمت دهنده به سالمندان، سالمندان و خانواده های آنها

3) انجام تحقیقات در زمینه سالمندان به منظور شناسایی بهتر جامعه هدف و نیازهای آنها و ارائه پروتکل های لازم در این راستا

4) توانمند سازی سالمندان شهری و روستایی:از طريق آموزش شيوه زندگي سالم در تمامي ابعاد در جهت سازگارسازي سالمند با دوران سالمندي و دستيابي سالمند به يك زندگي سالم و موفق

5) مناسب سازي محيط شهري و مسكوني معلولان و سالمندان

6) بيمه مكملسالمندان معلول و نیازمند تحت پوشش سازمان بهزیستی که دارای دفترچه بیمه پایه باشند.

7) ارائه خدمات اجتماعي به خدمت گيرندگان تحت پوشش شامل كمك هاي مستمر و غير مستمر به خانواده هاي خدمت گيرندگان

براساس برآورد سازمان بهزيستي كشور 150 هزار نفر از سالمندان معلول و نیازمند زير پوشش خدمات مستمر اين سازمان بوده اند.

2-1-5 -کمیته امداد امام خمینی

 يكي از وظايف كميته امداد امام خميني (ره) ، بررسي و شناخت انواع محروميت هاي مادي و معنوي نيازمندان و تأمين نيازهاي حمايتي، معيشتي، فرهنگي و ارتقاي سطح زندگي آنها در امكان است[18]. سالمندان (افراد بالاي 60 سال) نيز يكي از اقشار مورد حمايت اين نهاد هستند كه در قالب طرح مددجويي يا طرح شهيد رجايي از كمك هاي اين نهاد استفاده مي كنند.

براساس گزارش كميته امداد امام خميني (ره)[19] ، در سال 1387 حدود 570 هزار نفر (7/18 درصد) از افراد زيرپوشش طرح مددجويي و همجنين حدود 890 هزار نفر (7/46 درصد) از افراد زيرپوشش طرح شهيد رجايي سالمند بوده اند. به بيان ديگر، تعداد كل سالمندان زير پوشش اين نهاد یک میلیون و460 هزار نفر بوده كه حدود 32 درصد از جمعيت زيرپوشش اين نهاد است.

 

3-1-5 – صندوق هاي بيمه و بازنشستگي

صندوق هاي بيمه و بازنشستگي وظيفه تأمين سلامت (خدمات درماني) و معيشت بيمه شدگان را در دوران سالمندي برعهده دارند. طبق قوانين و مقررات بازنشستگي، هر فردي كه شرايط بازنشستگي را كسب كند، از مزاياي بيمه اجتماعي شامل مستمري بازنشستگي، بيمه درمان و ساير كمك ها و خدمات رفاهي ـ معمولاً در حد گذران زندگي ـ برخوردار مي شود.

هرچند كه ممكن است افرادي به دليل داشتن سابقه كار بيش از 30 سال و يا استفاده از بازنشستگي پيش از موعد، قبل از رسيدن به سن 60 سالگي هم بازنشسته شوند، اما بخش عمده بازنشستگان به دليل رسيدن به سن قانوني بازنشستگي (60 سال براي مردان و 55 سال براي زنان) بازنشسته مي شوند. به بيان ديگر، بخش قابل توجهي از بازنشستگان را سالمندان تشكيل مي دهند كه علاوه بر خودشان، همسران شان هم از خدمات بيمه هاي بازنشستگي و درمان برخوردار هستند.

براساس گزارش صندوق هاي بازنشستگي، در پايان سال 1387 تعداد بازنشستگان زيرپوشش سازمان تأمين اجتماعي حدود 845 هزار نفر بوده و تعداد بازنشستگان زيرپوشش صندوق بازنشستگي كشوري كه بالاي 60 سال سن داشته اند، حدود 350 هزار نفر بوده است. البته به اين آمار بايد تعداد همسران اين افراد را نيز كه اغلب سالمند هستند (و آمار دقيقي از آن در دسترس نيست) بايد اضافه كرد.

علاوه براين دو سازمان بيمه اي، حدود 20 صندوق بازنشستگي وابسته به سازمان ها و دستگاه هاي اجرايي كشور نيز هركدام بخشي از جمعيت را زيرپوشش دارند كه آمار مستندي از تعداد سالمندان برخوردار از خدمات اين بيمه ها در دسترس نيست.

2-5- وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشکی

اين وزارت متولي اصلي سلامت جامعه است و به لحاظ مسئوليتي كه در قبال حفظ و سلامت شهروندان دارد، اقداماتي را نيز در زمينه سلامت سالمندان انجام مي دهد. با تأسيس اداره سالمندان در حوزه معاونت سلامت اين وزارتخانه، موضوع سلامت سالمندان بيش از گذشته مورد توجه قرار گرفت.  علاوه بر ارائه انواع خدمات و مراقبت هاي بهداشتي و درماني به سالمندان، طرح ها و خدمات ويژه اي نيز از سوي اين وزارت براي سالمندان به اجرا درآمده كه مهم ترين آنها به اين شرح است:[20]

  • ·       اجرای برنامه ترويج «شيوه زندگی سالم در دوره سالمندی» وارائه آموزش استاندارد مبتني بر نياز سالمندان از سال 1386 كه طي آن حدود 37 هزار سالمند در 72 شهرستان آموزش هاي مبتني بر نياز را فرا گرفتند. برمبناي اين طرح تا سال 1387، حدود 96 هزار سالمند نيازمند آموزش شناسايي و 42 هزار نفر از آنان آموزش ديده اند.
  • ·       اجراي طرح «مراقبت هاي ادغام يافته و جامع سالمندي» : اين طرح بر مبناي نتيجه دو تحقيق كشوري كه در سال هاي 1377 و 1381 انجام شده بود، از سال 1384 در دستور كار قرار گرفت و از سال 1385 به صورت پايلوت در 4 شهرستان آغاز شد و در سال 1386 به 17 شهرستان تسري يافت. در نتيجه اجراي اين طرح، تا نيمه اول سال 1387 حدود 55 هزار سالمند تحت پوشش اين خدمات قرار گرفتند. قرار است اين برنامه به طور تدريجي اجرا و تا سال 1394 در سراسر كشور گسترش يابد.
  • ·       اجراء طرح های غربالگری مرتبط با سلامت سالمندان
  • ·       آموزش طب و مراقبت های بهداشتی دوران سالمندی به کلیه رده های نيروي انساني پزشک تا بهورز

3-5 – نهاد های غیردولتی مرتبط با سالمندان

علاوه بر دستگاه هاي دولتي، نهادها و سازمان هاي غيردولتي متعددي نيز به منظور حمايت از سالمندان و مراقبت و نگهداري آنان فعاليت مي كنند. براساس قانون تشکیل سازمان بهزیستی و همچنين بند (9) ماده (26) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب 27/11/80 مجلس شورای اسلامی صدور پروانه ایجاد و فعالیت مراکز توانبخشی و نگه داری سالمندان به عهده سازمان بهزیستی می باشد .

براساس دستورالعملي كه اين سازمان تصويب و ابلاغ كرده، مرکز توانبخشی، مراقبتی ونگهداری شبانه روزی سالمندانبه مکانی گفته می شود که توسط اشخاص حقیقی یا حقوقی با کسب مجوز از سازمان بهزیستي تأسیس گردیده و تحت نظارت آن، به سالمندان واجد شرایط در تمام ساعات شبانه روزخدمات مراقبتی ـ توانبخشی را ارائه می دهد. نظارت بر فعاليت اين مراكز برعهده سازمان بهزيستي است. در این مراکز، پذيرش و ارائه خدمات مشاوره و مددكاري اجتماعي به سالمندان، خانواده یا بستگان انها انجام می گیرد.

این خدمات شامل نگهداري شبانه‌روزي سالمندان غيرقابل توانبخشي (ناتوان) ، بي‌سرپرست ، سرپرست بي­بضاعت و ارائه خدمات مورد لزوم نظير انجام امور تغذيه، نظافت، استحمام، پوشاندن لباس، مراقبتهاي بهداشتي درماني، داروئي، انجام امور توانپزشكي، انجام زمينه‌هاي سرگرمي و بهره گيري از اوقات فراغت آناناست.

طي سال هاي اخير، سازمان بهزيستي بخشي از خدمات خود را ـ به روش برون سپاري ـ به اين گونه سازمان ها و نهادها واگذار كرده است. براساس گزارش اين سازمان، تعداد مركز غيردولتي يادشده از 158 واحد در سال 1384 به تعداد 256 واحد در سال 1387 رسيده است.

 

 

 6- راهبردها و رویکردهای شورای ملی سالمندان برای ارتقاء سلامت جسمی ، روانی، اجتماعی و معنوی سالمندان کشور:

1-6 – اصول ارتقاء :

الف- عدم وابستگی : کمک به سالمندان در راستای حفظ کنترل زندگی خود براساس تصمیم گیری شخصی و معیارها و ارزشهای فردی

ب- امنیت :محیط زیست امن برای سالمندان در داخل و خارج منازل آنان

ج- تامین : پاسخگویی به نیازهای مالی و تامین اقتصادی سالمندان

د- دسترسی : عدم و جود دشواری و تبعیض در استفاده از خدمات اجتماعی برای سالمندان

ه- سالمندی مولد : توانایی همه سالمندان برای برخورداری از زندگی مولد اقتصادی و اجتماعی

و- مراقبت خانگی : محیط خانوادگی بعنوان بهترین جایگاه برای سالمندان مطرح است و مراقبت در مراکز آخرین راه حل می باشد.

ز- تکریم : ارائه خدمات و مزایا به سالمندان ، بایستی با حفظ تکریم انسانی آنان صورت پذیرد و مورد احترام جامعه قرار گیرند.

2-6 – هدف نهایی :

سند ملی برنامه راهبردی سالمندان کشور : تکریم ، ارتقاء سلامت جسمی و روانی ، حمایت ، مراقبت و خدمات اقامتی را برای همه سالمندان تضمین می نماید. این سند مشارکت و تعامل همه سالمندان را در توسعه ملی به وسیله الحاق مسائل سالمندی در مباحث ، سیاستها و سیاست گذاریهای ملی محفوظ نگه می دارد.

 

 3-6- اهداف اختصاصی ناشی از اجرای سند ملی

  • ·       برنامه های آموزشی که خانواده ها و افراد جامعه را حساس نموده و آنان را مراقبت از سالمندان در منزل تشویق می نماید.
  • ·       ایجاد تسهیلاتی که مراقبت وحمایت کافی رادرمحیط مراقبت از سالمندان وافرادآسیب پذیرجهت ارتقاءکیفیت زندگی آنان فراهم می نماید.
  • ·       پیش بینی نیازمندیهای انسانی پایه
  • ·       کمک رسانی و حفاظت در مقابل سالمند آزاری، تبعیض و رفتارهای تحقیرآمیز و کسب اطمینان از نگاه به سالمندان با دیده فرصت و نه تهدید
  • ·       خوداتکائی واستقلال عملکردی سالمندان
  • ·       تخصیص منابع مناسب برای رفاه اقتصادی واجتماعی سالمندان
  • ·       حفظ و مراقبت از طریق ارائه خدمات حمایتی که همراه احترام به وجوه انسانی و تکریم و فراهم نمود فرصت زندگی مولد برای آنان
  • ·       خدمات رسمی و غیر رسمی مبتنی بر اساس خانواده، ارتباط بین نسلی و حفظ سالمند در محیط خانه
  • ·       راهبردها و برنامه های ارتقاء تصور مثبت از سالمندان و رفع تبعیض سنی
  • ·       آموزش “روش صحیح زندگی” در راستای آمادگی برای سالمندی
  • ·       توسعه و ارتقاءبرنامه هایی جهت تسهیل مشارکت سالمندان در فعالیتهای اقتصادی و ایجاد فرصتهایی در راستای برخورداری جامعه از تخصص، مهارتها و تجارب آنان
  • ·       تصویب و تدارک ضمانت اجرائی شاخصهای حقوقی جهت ارتقاء وضعیت رفاهی سالمندان
  • ·       ایجاد شرایط لازم جهت آموزش نیروی انسانی مورد نیاز جهت ارائه خدمات مطلوب

 

4-6 – تعهدات نظام(دولت ، مجلس و قوه قضائیه)در خصوص سالمندان

  • ·       تدارک و ارتقاء فرصت برابر،تامین اجتماعی و مشارکت همه سالمندان
  • ·       آموزش همه شهروندان سالمند کشور در جهت ارتقاء روش زندگی سالم،که به آنان در حفظ بهزیستی جسمی،روحی،هیجانی و معنوی یاری می رساند
  • ·       ایجاد امکان مشارکت سالمندان در طراحی و اجرای سیاستهایی و برنامه هایی که مرتبط به آنان می باشد
  • ·       حفظ حقوق مراقبین سالمندان
  • ·       اتخاذرویکردهای توانمند سازی که منجر به بازیابی و حفظ توانائی و عدم وابستگی سالمندان می گردد
  • ·       اتخاذسیاستها و قانونگذاریهایی که منجر به افزایش قدرت انتخاب سالمندان دراستفاده از مراقبتهای وابسته به مراکز می گردد
  • ·       تقویت شورای ملی مجری سیاستهای ملی مرتبط با سالمندان
  • ·       تصویب و اجرای قوانین حفظ حقوق سالمندان
  • ·       ایجاد بسترهای لازم جهت آموزش نیروی انسانی مورد نیاز در رده های مختلف

 

5-6 – تعهدات دستگاههای اجتماعی بامحوریت شورای ملی سالمندان

  • ·       هماهنگی فعالیتهای مرتبط با رفاه سالمندان
  • ·       تهیه اطلاعات مربوط به سالمندان کشور
  • ·       توسعه و تقویت ارتباط و برنامه ریزی بین دستگاههای دولتی ونهادهای غیردولتی که برنامه های آنان بر زندگی سالمندان تاثیر گذارمی باشد
  • ·       ارتقاء خدمات طب سالمندان با کیفیت بالا
  • ·       حمایت و برنامه ریزی جهت در دسترس بودن مراکز روزانه مراقبتی و تفریحی سالمندان در همه مناطق کشور
  • ·       گسترش وتقویت خدمات مراقبت در منزل سالمندان
  • ·       تقویت و ارتقاء مشارکت دولت ، نهادهای غیردولتی و بخش خصوصی در جهت برخورداری سالمندان از مزایایی نظیر یارانه ها، فرصتهای کسب درآمد، مستمری، حمایت روانی، …

 

6-6 – حوزه های عملکردی :

1-6-6 -آموزش و رسانه ها:

  • ·       حساس سازی رسانه های جمعی در مورد مفهوم “سالمندی به همراه تکریم” و تبلیغ این مفهوم درخروجی آنان برای جامعه
  • ·       اشتراک با رسانه ها در جهت پوشش مناسب و اقبال مثبت از فعالیتهای رسانه ای مرتبط با سالمندان
  • ·       تشویق شهروندان سالمند به همکاری با رسانه ها در جهت ارتقاء جایگاه آنان در جامعه
  • ·       تشویق فرآیند یادگیری در تمام طول عمر در سالمندان
  • ·       حمایت از ارائه دوره های آموزشی آماده سازی شهروندان برای آینده نظیر راهبردهای تامین درآمد، برنامه ریزی برای بازنشستگی، بیمه ، سرمایه گذاری و….

دستگاههای موظف :

ü    وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

ü    صدا و سیما

ü    وزارت تعاون ، كار و رفاه اجتماعي

ü    وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

ü    وزارت آموزش و پرورش

ü    وزارت علوم، تحقیقات و فن آوری

ü    کمیته امداد حضرت امام (ره)

 

2-6-6- طراحی عمران شهری و معماری بناهای عمومی و دولت:

  • ·       الزام دستگاههای عمرانی به متناسب سازی سیاستهای عمرانی خودبا نیازهای سالمندان در هر کدام از فعالیتهای ساخت وساز کشور
  • ·       اتخاذسیاستهای لازم جهت ترغیب و تشویق مالکان ساختمانهای موجود درخصوص مناسب سازی ساختار انان برای تسهیل دسترسی سالمندان
  • ·       اتخاذ تدابیری جهت اخذمجوز مناسب سازی اماکن دولتی
  • ·       استیجاری
  • ·       متناسب سازی اماکن عمومی کشور با قابلیت دسترسی حداکثر برای سالمندان نظیر پیاده روها،وسائط نقلیه عمومی(اتوبوس،مترو،هواپیما،قطار،…) ، ترمینالها،پارکها و…..
  • ·       در نظر گرفتن راههای دسترسی مناسب جداگانهبرای تحرک بهتر سالمندان و معلولین در محیطهای کار، ساختمانهای عمومی به خصوص در اماکن ارائه خدمات بهداشتی و اجتماعی،درسیتم حمل ونقل عمومی به وسیله سطوح شیب دار بالا رونده، دستگیره ها و ….

 

دستگاههای موظف

ü    وزارت کشور

ü    وزارت مسکن و شهرسازی

ü    وزارت راه و شهرسازي

ü    معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور

ü    شهرداریها

ü    وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي

 

3-6-6 – مسکن :

  • ·       تشویق و امداد سالمندان در خصوص باقی ماندن در منازل شخصی تا حد امکان و ارتقاء وضعیت اقامت جایگزین در مراکز مراقبت از سالمندان در صورتیکه منازل آنان برای سکونتشان مناسب نباشند
  • ·       کسب اطمینان از ایمن بودن محیط زندگی سالمندان
  • ·       اتخاذ سیاستهای مناسب سازی درانبوه سازی اماکن مسکونی
  • ·       اختصاص طبقات همکف ساختمانهای مسکونی به سالمندان توسط مالکان و سازندگان
  • ·       وضع ضوابط مناسب سازی برای اماکن مسکونی استیجاری

دستگاههای موظف

ü    وزارت راه و شهرسازي

ü    وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

ü    وزارت تعاون ، كار و رفاه اجتماعي

ü    معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور

ü    شهرداریها

 

4-6-6 – قانونگذاری:

  • ·       اجرای قوانین و مقررات مرتبط با مزایا و مستمریهای دوران سالمندی
  • ·       پیگیری وضع قوانین مورد نیاز در جهت تضمین دسترسی برابر سالمندان به خدمات اجتماعی
  • ·       پیگیری تصویب و اجرای قوانین مرتبط با حفظ حقوق سالمندان
  • ·       پیگیری تصویب و اجرای قوانین مرتبط با حفظ سالمندان در مقابل آزار،خشونت و تبعیض
  • ·       پیگیری وضع مقررات برای حمایت از سالمندان آسیب پذیر، تنها و فقیر

دستگاههای موظف

ü    وزارت دادگستری

ü    وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعي

ü    وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

ü    کمیته امداد امام

 

5-6-6 – محیط خانوادگی حمایتگر:

  • ·       توسعه یک سیتم حمایت اجتماعی بعنوان مثال برنامه های آموزش مراقبت(رسمی و غیررسمی) با هدف کسب مهارت بستگان جهت مراقبت از سالمندان در محیط منزل
  • ·       ایجاد گروههای امدادرسانی به خانواده های دارای مشکلات ویژه و ارائه دهندگان فعالیتهای مراقبتی ویژه نظیر مراقبین از سالمندان دچار زوال عقل (دمانس) و معلولیتهای جسمی
  • ·       اتخاذ تدابیری جهت خوداتکائی سالمندان و ایجاد موقعیت ارتقاء کیفیت زندگی در راستای قادرسازی آنان جهت کار و زندگی مستقل در درون جامعه تا حد امکان
  • ·       ارتقاء مهارتها، تقویت و حمایت از مراقبین خانگی
  • ·       یادآوری و بزرگداشت خدمات ارزشمندی که سالمندان به خانواده و جامعه ارائه نموده اند
  • ·       حمایت،گسترش و اجرای تدابیر مناسب جهت یاری رساندن به سالمندانی که وظیفه مراقبت از کودکان یا معلولین را به عهده دارند و یا سالمندان وابسته
  • ·       بهبود وضعیت سالمندانی که مجبور به انجام فعالیتهای شغلی می باشند به ویژه آنان که از حمایت خانوادگی کافی برخوردار نبوده ، آسیب دیدگان از مصائب طبیعی و غیرطبیعی، آنانکه به لحاظ فیزیکی یا روانی نادیده انگاشته شده و یا مورد آزار قرار گرفته اند
  • ·       تدارک پرداخت هزینه مراقبتهای موقت برای مراقبین خانگی (نظیر یارانه)

دستگاههای موظف

ü    صدا و سیما

ü    وزارت تعاون ، كار و رفاه اجتماعي

ü    وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

ü    معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور

 

6-6-6- تامین درآمد :

  • ·       تشویق صاحبان مشاغل به استفاده از سیستم بیمه اجتماعی و تضمین حمایت قانونی مورد نیاز از فرآیند تامین اجتماعی
  • ·       از بین بردن هر گونه تبعیض در توانایی برخورداری سالمندان از مزایای مستمری دوران سالمندی
  • ·       تشویق بیمه گران به ارائه تخفیف و مزایای ویژه به سالمندان
  • ·       گسترش برنامه های آموزش برنامه ریزیهای اقتصادی دوران سالمندی برای جوانان

دستگاههای موظف

ü    وزارت تعاون ، كار و رفاه اجتماعي

ü    وزارت امور اقتصادی و دارایی

ü    معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور

7-6- 6- خدمات مرتبط با بهداشت ، درمان و توانبخشی :

  • ·       ادغام خدمات اساسی مرتبط با سلامت سالمندان در نظام مراقبتهای اولیه با تاکید بر طب پیشگیری
  • ·       ارتقاءبرنامه های اولیه بهداشتی متمرکز برمراقبت از سالمندان
  • ·       ایجاد و گسترش برنامه های توانبخشی سالمندان پس از بهبود از بیماریهای کاهنده ظرفیت عملکردی
  • ·       ارائه برنامه های آموزشی کارکنان بهداشتی محلی جهت مراقبت از سلامت سالمندان با تمرکز اختصاصی بر شناخت موارد اولیه اختلالات و ناتوانیهاباهدف استفاده از زمان طلایی و ارائه خدمات مناسب
  • ·       گسترش برنامه های آموزش “سلامت دوران سالمندی” برای بزرگسالان و شهروندان سالمند و تلاش در جهت ادغام این مفاهیم با دوره های آموزشی مدارس
  • ·       تسهیل گسترش برنامه های مبتنی بر جامعه جهت ارائه :

1-    مراقبت درمنزل

2-  مراقبت موقت در مراکز

3- توانبخشی درمانی / فیزیوتراپی

4-  برنامه های آموزش کمک به سالمندان

5-  تعامل اجتماعی و برنامه های اجتماعی متناسب با وضعیت فرهنگی و اجتماعی سالمندان

6-  اتخاذ تدابیری جهت پایش منازل سالمندان

7- تدوین استانداردهای مراکز مراقبت از سالمندان و ایجاد و حفظ سیستم پایش و نظارت

دستگاههای موظف

ü    وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

ü    وزارت تعاون ، كار و رفاه اجتماعي

ü    کمیته امداد امام

 

8-6-6 – تغذیه:

  • ·       ایجاد خدمات اجتماعی مداخله کننده جهت یاری رساندن به سالمندان در خصوص دستیابی، آماده سازی و خوردن غذای مناسب(نظیر برنامه های غذائی، حمل ونقل و سرویس رساندن غذا به منزل)
  • ·       نظارت بر تغذیه مناسب سالمندان بستری در مراکز مراقبتی به منظور تامین نیازهای جسمی و روانی آنان
  • ·       تامین خدمات بهداشت دهان و دندان به منظور اطمینان از دریافت غذای متنوع و کافی با حداکثر جذب مواد مغذی
  • ·       تدارک آموزش و مشاوره تغذیه برای سالمندان و مراقبین با هدف شناساندن نیازهای تغذیه ای سالمندان
  • ·       آموزش و نظارت بر تداخل داروهای مصرفی سالمندان با غذا و نیز تداخلات چند داروئی

دستگاههای موظف

ü    وزارت تعاون ، كار و رفاه اجتماعي

ü    وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

ü    وزارت صنعت ، معدن و تجارت

ü    وزارت جهاد کشاورزی

ü    صدا و سیما

ü    کمیته امداد امام

 

9-6-6 – خدمات سلامت روان :

  • ·       ایجاد و گسترش خدمات به سالمندان دچار چالش های روانی
  • ·       ارتقاء برنامه های آگاهسازی عمومی با هدف رفع برچسب گذاری بیماریهای روانی به خصوص آلزایمر
  • ·       ارتقاء فعالیتهای الحاق اجتماعی سالمندان دچار بیماریهای روانی
  • ·       تدارک خدمات مشاوره ای برای سالمندان
  • ·       تدارک خدمات مشاوره ای برای مراقبین خانگی و مراکز

دستگاههای موظف

ü    وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

ü    وزارت تعاون ، كار و رفاه اجتماعي

ü    کمیته امداد امام

 

10-6-6 – مدیریت موارد اضطراری و وضعیتهای بحرانی :

  • ·       اطمینان از حساسیت اولین امداد گران نسبت به نیازهای سالمندان
  • ·       آموزش تیم مدیریتی آسایشگاهها در مورد مراقبت از سالمندان در مواقع بحرانی
  • ·       هماهنگی نهادهای رفاهی جهت پیگیری وضعیت سالمندان پس از فاجعه
  • ·       آموزش نهادهای مردمی و آماده سازی آنان جهت حفاظت از سلامت سالمندان در مواقع بحرانی
  • ·       افزایش آگاهیهای عمومی و راهنمایی خانواده ها
  • ·       ثبت و ضبط اطلاعات مرتبط با سالمندان آسیب پذیر جهت ارائه خدمات اولیه در مواقع بحران

دستگاههای موظف

ü    وزارت بهداشت، درمان وآموزش پزشکی

ü    وزارت تعاون ، كار و رفاه اجتماعي

ü    جمعیت هلال احمرجمهوري اسلامي ايران

ü    کمیته امداد امام

 

11-6-6- اوقات فراغت :

  • ·       تدارک سازو کاری برای سالمندان تا از وقت خود بطور سازنده استفاده نمایند
  • ·       تشویق ارتباط مثبت با همسالان و همسایگان
  • ·       ارتقاء اعتماد به نفس و خوداتکائی
  • ·       تدارک بستر پیشرفت شخصی و حفظ سلامت جسمی و روانی
  • ·       اشتراک استعدادها و تجارب با همسالان
  • ·       تسهیل تعامل مداوم بین سالمندان و جوانان که باعث تبادل آگاهیها و کنش متقابل می گردد

دستگاههای موظف

ü    وزارت تعاون ، كار و رفاه اجتماعي

ü    وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

ü    وزارت ورزش و جوانان

ü    کمیته امداد امام

ü    شهرداریها

 

12-6-6 -تحقیقات و توسعه :

  • ·       شناسایی نقائص و نقاط ضعف در پیش بینی خدمات اجتماعی سالمندان
  • ·       جمع آوری اطلاعات(محلی ، ملی و بین المللی)جهت سیاستگذاری ، تصمیم گیری و ایجاد تغییرات

دستگاههای موظف

ü    وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی

ü    وزارت علوم، تحقیقات و فن آوری

ü    وزارت تعاون ، كار و رفاه اجتماعي

ü    وزارت کشور

ü    معاونت برنامه ریزی و نظارت راهبردی رئیس جمهور

 

 

 

 

 

 



[1]-Merck Sharp & Dohme Corp, Merck Manual of Geriatric. section 1, 2009

 

[2]-مقصود نيا، شهربانو، مراقبت هاي بهداشتي اوليه در سالمندان ايران، 1385

[3]-مرکز آمار ایران، سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385

[4]مرکز آمار ایران، سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385

[5]-میرزایی، محمد. قهفرخی، مهری شمس ” جمعیت شناسی سالمندان در ایران بر اساس سرشماری 1335-1385 ” مجله سالمندی ایران، سال دوم، شماره پنجم ، 1386

[6]-تحقیقات شناسایی جمعیت آشکار هدف سازمان بهزیستی کشور – ایسپا- 1388

[7]– مرکز افگار سنجی دانشجویان ایران – پژوهش شناسایی جمعیت آشکار  سازمان بهزیستی کشور 1388

[8]– مرکز افگار سنجی دانشجویان ایران – پژوهش شناسایی جمعیت آشکار  سازمان بهزیستی کشور 1388

[9]-مرکز آمار ایران، سرشماري عمومي نفوس و مسكن 1385

[10]-مقصود نيا، شهربانو، مراقبت هاي بهداشتي اوليه در سالمندان ايران، 1385

[11]-Jenson,j. Health Care spending and the aging of the population ,.CRS report for congress ,order code :RS22619, 2007

 

[12]-World Health Organization,Geneva, 2007

 

[13]-محسن قوي، بار بيماريها در ايران،وزارت بهداشت،درمان وآموزش پزشکي، 1383

14-تاجور، مريم.”بهداشت سالمندان”، انتشارات نسل فردا، 1382

15- پناهي، بهرام. ” چالش هاي فراروي نظام تأمين اجتماعي در آغاز سده بيست و يكم ميلادي”، فصلنامه تأمين اجتماعي، سال ششم، شماره16، مؤسسه عالي پژوهش تأمين اجتماعي، 1383

[16]-شهربانو مقصودي نيا، 1385

[17]-برنامه راهبردي و عملياتي سازمان بهزيستي كشور، 1387.

19- گزارش کمیته امداد – 1387

20- گزارش اداره سلامت سالمندان وزارت بهداشت ، درمان و آموزش پزشکی – 1389

0