دکتر محسن سلمان‌نژاد

سالمندی فرصت مهمی است

رئيس دبيرخانه شوراي ملي سالمندان كشور اعلام كرد كه تا ١٥‌سال آينده جمعيت سالمند كشور دوبرابر خواهد شد.

رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور اعلام کرد که تا ١۵‌سال آینده جمعیت سالمند کشور دوبرابر خواهد شد.

همین!! شنیده شد و تمام. کسانی که با موضوع جمعیت یا متغیرهایی مشابه آشنا هستند، می‌دانند که دوبرابرشدن یک پدیده طی زمان محدودی چون ١۵‌سال چه اتفاق بسیار مهمی است که باید از اکنون خود را برای آن مقطع آماده کرد، در غیر این صورت با وضعی مواجه می‌شویم که حل مشکلات آن از عهده هیچ فرد یا حتی دولتی برنخواهند آمد.

جمیعت و ویژگی‌های آن از نوع موضوعاتی هستند که تغییرات آنها با شیب آرام صورت می‌گیرد ولی حل آنها نیز بسیار مشکل و زمانبر است، مگر آنکه تمهیدات لازم از پیش اندیشیده شده باشد. برای نمونه اگر در یک‌سال با تورم ۵٠درصدی هم مواجه شویم، می‌توانیم با انجام اصلاحاتی به سرعت به تورم زیر ١٠‌درصد برسیم، ولی اگر رشد جمعیت سالمندان سالانه ٣‌درصد باشد، هیچ‌گاه نمی‌توانیم در کوتاه‌مدت آن را کنترل و کم کنیم، زیرا مردمی که وارد این گروه سنی می‌شوند، پیشاپیش به دنیا آمده‌اند.

برای آشنایی با وضعیت مسأله بد نیست که ترکیب سنی جمعیت ایران را در ٣٠‌سال گذشته مرور کنیم.

در‌ سال ١٣۶۵ حدود نیمی از جمعیت ایران زیر ١۵‌سال داشته‌اند، این رقم در‌سال ١٣٩۵ به ٢۴‌درصد رسیده است. در مقابل در ‌سال ١٣۶۴، فقط یک‌چهارم جمعیت میان ٣٠ تا ۶۴‌سال داشتند، درحالی که الان به حدود ۴۵‌درصد رسیده‌اند.‌

درصد جمعیت بالای ۶۵‌سال از ١/٣‌درصد کل جمعیت در‌ سال ١٣۶۵ اکنون دوبرابر شده و به ١/۶‌درصد رسیده است، ولی این فقط‌ درصد است. اگر با رقم مطلق جمعیت مقایسه کنیم، در ‌سال ١٣۶٠ حدود ۵/١میلیون نفر بالای ۶۵‌سال بودند، ولی اکنون حدود ۵میلیون نفر هستند. این وضع در ١٠ تا ١۵‌سال آینده روند افزایش شدیدی پیدا خواهد کرد و بالارفتن میانگین سن و امید به زندگی، احتمالا به بیش از ١٠میلیون نفر خواهند رسید.

گفتن این رقم ساده است ولی مواجهه با آن و پاسخگویی به نیازهای این قشر بزرگ و نیز استفاده از امکانات و توانایی‌های آنان بحث دیگری است که اگر از امروز برای آن برنامه‌ریزی نشود، به‌طور قطع فردا خیلی دیر خواهد بود. سالمندی به معنای دقیق کلمه همان‌قدر که یک مسأله و تهدید است، راه‌حل و فرصت نیز هست. ابتدا به تهدیدات باید توجه کرد.

مسأله فقر و دریافت‌های بازنشستگی و عدم‌ کفاف پرداخت‌های بازنشستگی مسأله مهمی است، به‌ویژه با وضعیت فوق‌بحرانی صندوق‌های بازنشستگی این مسأله جدی‌تر خواهد بود. مسأله دوم، سلامت و درمان آنان است. عبور از سنین مشخصی افراد را در تله‌های بیماری‌های مزمن و حتی گران‌درمان می‌اندازد که از طریق بیمه‌های سلامت و درمان باید به آن پرداخت.

مسأله سوم و مهم اوقات فراغت و عبور از تنهایی است که افراد سالمند را درگیر خود می‌کند. اینها سه مسأله کلی و عمده سالمندان است، هرچند موضوعات دیگری هم وجود دارد ولی درمقایسه با این ٣ مسأله فرعی‌تر محسوب می‌شوند.

سالمندان فرصت‌های مهمی نیز هستند. از همه مهمتر اینکه، اگر اقتصاد ایران بتواند تحرک جدی به خود بدهد و بازار کار فعال شود، یکی از منابع نیروی کار مناسب، همین گروه است که با افزایش مدت بیمه می‌توانند سال‌های بیشتری فعالیت کنند و این به نفع بیمه‌ها نیز خواهد بود.

متاسفانه اینکه آغاز سالمندی را از ۶٠ یا ۶۵‌سال درنظر بگیریم، با واقعیت نیروی انسانی موجود سازگاری ندارد. در برخی از جوامع پیشرفته آغاز سالمندی را به ٧۵ یا ٨٠‌سال برده‌اند، زیرا پیش از این مقطع، افراد می‌توانند به خوبی کار و فعالیت کنند.

ظرفیت سالمندان برای فعالیت در امور مدنی و خیریه یکی دیگر از نقاط قوت و فرصت‌هایی است که نزد این گروه وجود دارد. متاسفانه به این ظرفیت کمتر توجه می‌شود و در این زمینه نیز تأکید بر حضور جوانان است، درحالی که سالمندان به علل گوناگون و نیز بی‌نیازی یا کم‌نیازی مادی و فراغت بیشتر، بهتر می‌توانند در امور مدنی و خیریه فعال شوند.

گردشگری سالمندان می‌تواند یک بازار بسیار مهم اقتصادی باشد. بازاری که از یک‌سو اوقات فراغت آنان را پر می‌کند و از سوی دیگر سراسر ایران را به یکدیگر پیوند می‌زند و تحرکی اقتصادی را ایجاد خواهد کرد. دولت و صندوق‌های بازنشستگی و بیمه‌ها می‌توانند امتیازاتی برای این نوع گردشگری قایل شوند. این گردشگری موجب کاهش بیماری‌های جسمی و روانی و کاهش هزینه‌های درمانی نزد سالمندان نیز می‌شود. اصلاحات در رفتارهای فرهنگی جامعه زمینه دیگری است که تحصیلکرده‌های سالمند می‌توانند در آن مشارکت کنند. در هرحال سالمندی یک فرصت است، اگر آن را از دست ندهیم و همه‌اش را به تهدید تبدیل نکنیم.

 

 

منبع: روزنامه «شهروند»