شهرهای دوستدار سالمنددر مناطق مختلف کشور

مقدمه:

امروزه مفاهیمی چون عدالت محوری، توسعه همه جانبه، برابری فرصت ها و برخورداری از جامعه سالم، رایج ترین مفاهیمی هستند که در مبانی علوم اجتماعی و ادبیات رسانه ای به گونه ای چشمگیر با آن ها مواجهیم. بدون شک زندگی در یک جامعه سالم که عاری از تنش ها و آسیب های اجتماعی است مستلزم توجه وافر به عموم اقشار مردم و مطالبات اجتماعی آن ها است.

در این میان گروه های آسیب پذیر همچون معلولان و سالمندان از اولویت خاصی برخوردارند. چراکه تحقق خواسته ها و حقوق آنان در سطح جامعه منوط به درک شرایط خاص آنان از لحاظ جسمانی، روانی و اجتماعی است. نیل به این آگاهی ما را به این نتیجه می رساند که بسیاری از خدماتی که در سطوح مختلف آموزشی، بهداشتی، علمی و فرهنگی ارائه می گردد، تناسب چندانی با نیازهای خاص این گروه ها نداشته و درنتیجه تأمین کننده خواسته های برحق آنان نخواهد بود.

آمارهای رسمی حاکی از آن است که حدود هفت درصد از جمعیت فعلی کشور ما را افراد سالمند و ۴٫۳ درصد را گروه افراد دارای معلولیت  تشکیل
می دهند. گاهی واقع بینانه نسبت به وضعیت زندگی و نوع ارتباطات این ا قشا ر ایجاب می کند که مبانی تحقق فرصت ها و عدالت اجتماعی را درخصوص آنان همچون سایر آحاد جامعه مد نظر قرار دهیم. چراکه افراد دچار ناتوانی و نیز سالخوردگان تا آخرین لحظات حیات خویش خواهان کمال همه جانبه، خود شکوفایی و حضور مؤثر در تمامی عرصه های اجتماعی هستند.

حال باید از خود بپرسیم که مقوله سالمندی و تناسب سطوح مختلف خدمات ارائه شده با شرایط خاص افراد با نیازهای ویژه، تاچه حد در مدار توجه مسؤولان قرار دارد؟ آیا درحال حاضر سازوکارهای مشخصی برای بررسیخلاء های ارائه خدمات و چالش های موجود در ارتقاء کیفیت زندگی سالمندان جامعه پیش بینی شده است؟ 

در پاسخ به این پرسش اساسی درمی یابیم که آنچه به عنوان چالشی عظیم درزمینه حضور اجتماعی افراد سالمند تلقی می گردد، همانا بی توجهی نسبت به توسعه امکانات و خدمات شهری و روستایی به گونه ای قابل استفاده برای آنان می باشد. جای تردید نیست که اقداماتی از قبیل صدور کارت منزلت برای افراد سالمند یا برپایی جشنهایی با حضور معلولان، هرچند تأثیرات مثبتی در تقویت روحیه و حضور اجتماعی آنان خواهد داشت لیکن آنچه که نقش آفرینی این شهروندان در عرصه روابط اجتماعی را تسهیل می نماید، دستیابی آنان به امکانات بهداشتی، فرهنگی، آموزشی و خدمات بیمه ای می باشد.

امروزه نگاه مجامع جهانی به سالمندان، نگاهی مبتنی بر حقوق بشر است. در چنین دیدگاهی، یک فرد به صرف خارج شدن از چرخه کار و فعالیت رسمی، نادیده انگاشته نمی شود بلکه تلاش می گردد تا نظام های ارائه خدمات در بخش های حمل و نقل، بهداشت، آموزش و ارتباطات، مسکن و خدمات اداری، امکانات خود را به گونه ای متناسب با شرایط روانشناختی و جسمانی این افراد ارائه نمایند که فرآیند توانمند سازی جهت تحقق تمامی استعدادهای با لقوه آنان محقق گردد. ایجاد چنین تناسبی نیز در وهله نخست مستلزم دستیابی به معیارهایی است که با استعانت از آن بتوان نیازهای سالمندان  را به طور دقیق شناسایی نمود. بدین ترتیب در گام های بعدی می توان ظرفیت های جامعه را درخصوص چگونگی تأمین این مطالبات مورد ارزیابی قرار داد.

سازمان بهداشت جهانی از جمله مجامعی است که همواره با نگاهی جهان شمول به مسأله سالمندی نگریسته و دولت ها را ترغیب نموده است تا در سیاست های خرد و کلان خویش به آن توجه نمایند.

این سازمان در تازه ترین اقدام خود، پروژه تعیین شهرهای دوستدار سالمند را در ۳۳ شهر از ۲۳ کشور دنیا به اجرا در آورده است. این طرح بر اساس یک چک لیست که مشتمل بر معیارهای اساسی در طراحی خدمات شهری است، اجرا می گردد.

در چک لیست مزبور به مهمترین بخش های خدمات شهری اعم از حمل و نقل، امکانات فرهنگی، آموزشی، بهداشتی، شبکه ارتباطات، مسکن و نوع مناسبات اجتماعی و چگونگی تناسب این خدمات با نیازهای افراد سالمند اشاره شده است. بدیهی است که معیارهای آمادگی شهر ها برای سالمندان به برقراری فرصتهای برابر و رفع موانع در جهت کاهش اثرات ناتوانیهای آنان تعلق دارد که در مورد افراد دارای معلولیت نیز مصداق می یابد.

جامعه ما همچون بسیاری از جوامع دنیا ظرف چند دهه اخیر تحولات چشمگیری را به لحاظ رشد جمعیت و تغییر ساختارهای اجتماعی، سیاسی، علمی و فرهنگی تجربه نموده است. بی تردید بهره مندی از آثار و نتایج این تحولات زمانی میسر خواهد بود که در تمامی بخش های کشور، دگرگونی های متناسب با نیازهای روز جامعه به وقوع بپیوندد. اما نگاهی اجمالی به وضعیت افراد آسیب پذیر و ناتوان به ویژه سالخوردگان حاکی از آن است که زیرساختهای موجود در کشور به لحاظ ارائه خدمات شهری، بهره مندی از امکانات علمی و فرهنگی، تأمین اجتماعی و بهداشت عمومی، به هیچ وجه پاسخگوی نیاز این افراد نمی باشد.

اما سؤال یا مسأله حاضر این است که چرا در جامعه ما توسعه امکانات برای افراد سالمند چنان که باید، در مدار توجه مسؤولان قرار ندارد؟ پاسخ به این مسأله در یک حقیقت نهفته است و آن این که نیازسنجی و انجام مطالعات میدانی و بررسی های توصیفی برای ارزیابی کیفیت خدمات موجود، تا به حال در دستور کار متولیان امر قرار نگرفته است.

نیازسنجی و بررسی وضعیت فعلی ارائه خدمات به سالمندان، تنها به بخشی از مسأله حاضر پاسخ می دهد. پر واضح است که بسیاری از شهرهای کشور ما حتی از کمترین امکانات نیز برای استفاده مطلوب افراد دارای معلولیت و سالمندان برخوردار نیستند و سطح خدمات موجود نیز با معیارهای جهانی، فاصله بسیار دارد.

  • اهداف کلی طرح ایجاد شهرهای دوستدار سالمند:

۱- جلب توجه سیاستگذاران خرد و کلان جامعه و مدیران سطوح مختلف اجرایی نسبت به مسائل و مشکلات افراد  سالمند و ایجاد بسترهای فرهنگی لازم در این زمینه.

۲- بسترسازی جهت آغاز حرکت هایی در راستای تأمین عدالت اجتماعی و تحقق خواسته های گروه های مختلف دارای نیاز های ویژه و درنتیجه تقویت شأن و پایگاه اجتماعی آنان در سطح جامعه.

۳- تقویت ارتباط های بین نسلی از طریق فراهم سازی تمهیدات لازم جهت حضور فعالتر سالمندان در
عرصه های مختلف و به ویژه گوشزد نمودن کرامت انسانی آنان به نسل های بعدی.

۴- تأمین رضایت خاطر و افزایش امید به زندگی در سالخوردگان  با ایجاد شرایط مناسب جهت شکوفایی استعداد ها و علائق آنان.

۵- کمک به توسعه همه جانبه کشور از طریق گسترش مشارکت فعال افراد سالمند در حوزه های مختلف علمی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی.

  • تعریف مفاهیم:

   ۱- سالمندی: سالمندی را با مجموعه نشانه های جسمانی و روانی خاصی می شناسیم که با بروز تعدادی از این خصیصه ها در هر فرد، می توانیم وی را سالمند تلقی کنیم. لذا مسأله سالخوردگی که خود مرحله ای از تحول به حساب می آید، می تواند به طور زودرس یا دیررس به وقوع بپیوندد. با این وصف تعیین دامنه سنی دقیق برای مرحله پیری، کار چندان آسانی به نظر نمی رسد اما با عنایت به مطالعات صورت گرفته و استفاده از نیمرخهای روانی و جسمانی درزمینه رشد و تحول، قادر خواهیم بود تا افراد دارای سنین ۶۰ سال به بالا را در زمره سالمندان قرار دهیم. اما درعین حال باید توجه داشته باشیم که سن ورود به دوره سالخوردگی، نوع و نحوه بروز نشانه های همراه با آن در افراد مختلف، متفاوت خواهد بود.

۲- شهر دوستدار سالمند: بر اساس رویکرد سازمان بهداشت جهانی، شهرهای دوستدار سالمند شامل آن دسته از فضاهای شهری می باشند که توزیع خدمات عمومی در آن ها به گونه ای است که دارای حد اکثر تناسب با نیازها و محدودیت های افراد سالمند است. طبق این تعریف، خدمات حمل و نقل، امور اداری، شبکه های مخابراتی و ارتباطات رسانه ای، ساخت و ساز اماکن و طراحی معماری شهری، خدمات فرهنگی و بهداشتی به شکلی ارائه می شود که افراد سالمند بدون وابستگی یا با دریافت حد اقل کمک از سوی دیگران بتوانند از آن ها بهره مند شوند. مضافا این که در چنین شهرهایی توجه به نیازهای تعریف شده فرد سالخورده به عنوان یک ضرورت در شاخصه های فرهنگی و تعاملات بین فردی لحاظ می گردد.

  •  چک لیست معیارهای اساسی شهرهای مناسب برای افراد سالمند

این چک لیست طبق نتایج به دست آمده از پروژه جامع شهرهای مناسب برای سالمندان – که توسط سازمان بهداشت جهانی در ۳۳ شهر از ۲۲ کشور دنیا به اجرا در آمده تدوین گردیده است. چک لیست حاضر، به عنوان ابزاری جهت خود ارزیابی شهرها و نقشه ای برای آگاهی از میزان پیشرفت برنامه ها قلمداد می گردد و ضمن ترجمه تا حد امکان بومی سازی گردیده است.

این ابزار می تواند از سوی اشخاص یا گروه هایی که قصد دارند شهر خود را به منظور بهره مندی افراد سالخورده متناسب سازی نمایند، مورد استفاده قرار گیرد. کارآمدی چک لیست مزبور مستلزم مشارکت کامل افراد سالمند در تکمیل آن می باشد. آنان درخصوص چگونگی انطباق خصوصیات شهری این چک لیست با تجاربشان درزمینه تسهیلات و محدودیت های مناطق شهری، توضیحات لازم را ارائه خواهند داد. آنها همچنین می بایستی در ارائه پیشنهاداتی جهت ایجاد تغییرات در روند اجرای برنامه ها و چگونگی نظارت بر پیشرفت های حاصله، نقش فعالی ایفا نمایند.

(۱)فضاهای بیرونی و ساختمان ها

۱- اماکن عمومی برای افراد سالخورده، پاکیزه و دلپذیرند.

۲- فضاهای سبز و محل نشستن در فضای بیرونی، به لحاظ کیفیت، تعداد و ایمنی، از تناسب لازم برخوردارند.

۳- پیاده روها به خوبی محافظت شده، عاری از موانع می باشند و عابران به راحتی می توانند از آن ها استفاده نمایند.

۴- محل عبورعابران پیاده فاقد لغزندگی است، از فضای لازم جهت تردد ویلچر برخوردار و با لبه ای از سطح خیابان جدا شده است.

۵- محل های ویژه عابران پیاده در خیابان ها از لحاظ تعداد، متناسب با افراد دارای سطوح مختلف ناتوانی است و از خط کشی غیر لغزان، راهنماهای صوتی و دیداری و زمان کافی برای عبورعابران از خیابان برخوردار می باشد.

۶- هنگام سبز شدن چراغ راهنما، رانندگان به عابران پیاده اجازه عبور از محل خطکشی را می دهند.

۷- محل عبور دوچرخه از پیاده روها و سایر مکان های تردد عابران، جدا شده است.

۸- ایمنی عابر پیاده، با تأمین روشنایی مناسب برای خیابان ها، کنترل پلیس راهنمایی و آموزش همگانی، به خوبی فراهم گردیده است.

۹- برای مشتریان سالمند،خدمات ویژه ای نظیرصف یاسیستم نوبت دهی جدا تدارک دیده شده است.

۱۰- فضای بیرون و درون ساختمان ها از جهت وجود سرویس های بهداشتی کافی، آسانسورهای قابل دسترس،سطوح شیب دار،نرده های محافظ،پله ها وکفهای غیر لغزنده، به خوبی متناسب سازی شده است.

۱۱- سرویس های بهداشتی عمومی به لحاظ تعداد و نحوه نگهداری ، متناسب با نیاز افراد سالمند بوده و در دسترس آن ها قرار دارد.

(۲)حمل و نقل  

۱- هزینه های حمل و نقل عمومی، ثابت، متناسب و شفاف می باشد.                      

 

۲- سیستم حمل و نقل عمومی در تمامی ایام به ویژه در آخر هفته ها، شب ها و روزهای تعطیل، به
گونه ای قابل اعتماد و به حد کافی در دسترس افراد سالمند قرار دارد.

 

۳- سیستم حمل و نقل به تمامی مناطق شهری دسترسی دارد و دارای ایستگاه ها، خطوط مناسب و وسائل نقلیه کافی می باشد.

 

۴- وسائل نقلیه،تمیز،باکیفیت، دردسترس، دارای صندلی های مخصوص افرادناتوان وسالمند و فاقد ازدحامند.

 

۵- معلولان نیز به امکانات حمل و نقل ویژه دسترسی دارند.

 

۶- ایستگاه های وسائل حمل و نقل عمومی در کنار جداول خیابان ها کاملا مشخص است و مسافران به راحتی قادرند سوار اتومبیل ها شوند و رانندگان نیز قبل از حرکت، منتظر استقرار کامل مسافران می مانند.

 

۷- ایستگاه ها در محل های مناسبی قرار دارند و قابل دسترس، امن، پاکیزه، دارای روشنایی کافی و مشخص می باشند و از صندلی و سرپناه مناسب برای استفاده مسافران برخوردارند.

 

۸- اطلاعات کافی و قابل دسترس درخصوص مسیرها و تقویم زمانی حرکت وتسهیلات ویژه وسائط نقلیه،بیش از پیش برای مسافران فراهم میباشد.

 

۹- درصورت محدودیت ظرفیت وسائط نقلیه عمومی، سرویس های خصوصی قابل اطمینان، جهت جابجایی مسافران، در دسترس قرار دارد.

 

۱۰- تاکسی ها همواره در دسترس و از کار آمدی لازم برخوردار می باشند و رانندگان آن ها افرادی مؤدب و ماهرند.

 

۱۱- جاده های بین شهری دارای وضعیت مناسبی بوده، به خوبی نگهداری شده و از نور کافی برخوردارند.

 

۱۲- جریان ترافیک ازآهنگ منظمی پیروی می کند.

۱۳- جاده ها عاری از موانعی هستند که دید رانندگان را مختل می سازند.

۱۴- علائم راهنمایی و رانندگی و راه و ترابری به خوبی قابل مشاهده بوده و درمکان های مناسبی نصب گردیده اند. آموزش رانندگی و دوره های باز آموزی برای تمامی رانندگان درنظر گرفته شده است.

۱۵- محل های ایمن برای پارک وتوقف خودروها به حدکفایت ودرمکانهای  مناسب وجود دارد.

۱۶- افراد معلول به محل های ویژه ای جهت پارک اتومبیل های خویش دسترسی دارند این اماکن تنها توسط آنان مورد استفاده قرار می گیرد.

(۳)مسکن  

۱-مسکن به تعداد کافی و به طور متناسب،در محلهای امن و نزدیک به سرویسهای خدماتی و سایر مناطق شهری، در دسترس افراد سالمند قراردارد.

۲- سرویس های نگهداری منازل و خدمات پشتیبانی به حد کفایت و به گونه ای متناسب، در اختیار متقاضیان می باشد.

۳- در ساخت مسکن به نکات ایمنی، آسایش ساکنین و آب و هوای منطقه، توجه شده است. فضاهای داخلی و کف ساختمان ها به گونه ای طراحی شده اند که افراد به راحتی بتوانند در راروها و اتاق ها تردد نمایند.

۴- واحد های استیجاری و مسکونی عمومی، پاکیزه، امن و دارای سیستم نگهدارنده مناسب می باشند.

۵- برای سالمندان ناتوان و بیمار که به خدمات مکفی نیازمندند، واحدهای مسکونی مناسب، به تعداد کافی درنظر گرفته شده است.

۶- منازل استیجاری و اماکن مسکونی عمومی ویژه سالخوردگان از ایمنی، پاکیزگی و سیستم نگهداری مناسبی برخوردارند.

۷- خدمات مورد نیاز سالمندان ناتوان و آسیب پذیر در تمامی مناطق درنظر گرفته شده است.

(۴)مشارکت اجتماعی   

۱- اماکن برگزاری مناسبت ها و فعالیت های اجتماعی به خوبی در اختیار افراد سالمند قرار داشته و از نور کافی برخوردارند و امکان دسترسی به آن ها از طریق سیستم حمل و نقل عمومی وجود دارد.

۲- مراسم اجتماعی در زمانهای مناسب برای سالمندان برگزار می شود .

۳- سالمندان قادرند تا به تنهایی یا با یک همراه در این مراسم شرکت نمایند.

۴- امکان پرداختن به فعالیت های اجتماعی و دسترسی به جاذبه های شهری، بدون هیچ گونه هزینه های اضافی یا مخفیبرای این اشخاص وجوددارد.

۵- اطلاعات مناسبی درخصوص برنامه ها و تلاش های جمعی، شامل جزئیاتی درباره چگونگی دسترسی به امکانات حمل و نقل برای افراد مزبور تهیه شده است.

۶- طیف گسترده ای از برنامه های اجتماعی به گروههای مختلف سالمندان ارائه می شود.

۷- در این راستا گردهمایی های متنوعی با حضور افراد سالمند در اماکن مختلف نظیر محل های عمومی، تفریحگاه ها، مدارس، کتابخانه ها و پارک ها تشکیل می گردد.

۸- برای افرادی که درمعرض انزوای اجتماعی قراردارند نیزخدمات و امکانات خاصی وجود دارد.

(۵)تکریم و تلفیق اجتماعی

۱- اغلب افراد سالمند ، درخصوص چگونگی بهبود کیفیت خدمات از سوی مسؤولان ارائه خدمات عمومی، تجاری و داوطلبانه، مورد استعلام و مشورت قرار می گیرند.

۲- خدمات و محصولاتی که به نیازهای متنوع سالمندان پاسخ می دهند، توسط بخش های عمومی و خصوصی فراهم گردیده اند.

۳- کارکنان ارائه دهنده خدمات به سالخوردگان، افرادی مؤدب و مفیدند.

۴-  نقش و حضور سالمندان در برنامه های مختلف رسانه های ارتباط جمعی نمایان است و در قالب توصیف های مثبت و عاری از هر نوع کلیشه، مورد توجه قرار می گیرد.

۵- مناسبت ها، فعالیت ها و برنامه ریزی های گسترده اجتماعی برای تمامی نسل ها از جذابیت لازم برخوردارند و به نیازها و اولویت های افراد در سنین مختلف پاسخ می دهند.

۶- سالمندان به نحو خاصی در فعالیت های اجتماعی مرتبط با خانواده حضور دارند. معلمان فرصت مطالعه درباره مقوله سالمندی و افراد سالخورده را برای دانش آموزان فراهم می آورند و زمینه های مساعدی را جهت حضور سالخوردگان در فعالیت های مرتبط با مدرسه ایجاد می نمایند.

۷- سالمندان به واسطه نقش ها و مشارکت های اجتماعی ارزنده ای که در گذشته ایفا نموده اند، مورد تقدیر قرار می گیرند.

۸- سالخوردگانی که از لحاظ سلامتی در وضعیت مناسبی نیستند به سرویس های خدماتی عمومی،
گروه های داوطلب و بخش های خصوصی دسترسی کامل دارند.

(۶)مشارکت در امور مدنی و اشتغال

۱- طیف وسیعی از تسهیلات به همراه آموزش، تفهیم و امکانات جبران هزینه های شخصی برای سالمندان داوطلب، دردسترس می باشد.

۲- توانایی های کارکنان سالمند بخش های مختلف به خوبی ارتقا داده شده است.

۳- فرصت های مناسب  درآمد زایی برای افراد سالمند موجود است و مورد حمایت قرار می گیرد.

۴- اعمال تبعیض های مرتبط با سن به لحاظ استخدام، حفظ نیروی انسانی و ارتقاء و آموزش کارکنان، ممنوع می باشد.

۵- اماکن شغلی جهت پاسخگویی به نیاز سالمندان متناسب سازی شده است.

۶- فرصت های خود اشتغالی برای این افراد وجود دارد و مورد حمایت قرار می گیرد.

۷- آموزش هایی جهت تداوم فعالیت سالمندان در دوره بازنشستگی درنظر گرفته شده است.

۸- از حضور این اشخاص در فرایندهای سیاست گزاری در بخش های عمومی، داوطلبی و خصوصی استقبال می شود و تسهیلات لازم جهت حضور مؤثر آنان فراهم می گردد.

(۷)ارتباطات و اطلاعات  

۱- یک نظام پایه مؤثرارتباطی برای تمامی شهروندان در تمام سنین وجود دارد. امکان توزیع منظم و گسترده اطلاعات فراهم شده و با هماهنگی و مدیریت مناسب، هدایت می گردد.

 

۲- امکان برقراری ارتباطات کلامی برای افراد سالمند وجود دارد و مورد حمایت قرار می گیرد.

 

۳- تسهیلات لازم جهت اطلاع رسانی مورد نیاز این اشخاص در رسانه ها وجود دارد و آنان به امکان برقراری ارتباطات کلامی دست یافته اند.

 

۴- افراد در معرض خطر انزوا، اطلاعات مورد نظر خود را به صورت فرد به فرد از اشخاص مورد اعتماد کسب می کنند.

 

۵- سرویس های تجاری و عمومی برای تک تک اشخاص، خدمات مورد نیاز را فراهم می آورند.

 

۶- اطلاعات چاپی شامل فرم های اداری و زیرنویس تلویزیون به صورت نوشته هایی با تیتر بزرگ و مشخص ارائه می گردد.

 

۷- ارتباطات کلامی و نوشتاری در قالبی آشنا، بومی و مستقیم جریان می یابد.

 

۸- منشی های تلفنی به طور آرام و واضح صحبت می کنند و پیام ها را تکرار می نمایند.

 

۹- ابزارهای الکترونیکی مانند تلفن، موبایل، رادیو، تلویزیون و خود پردازها دارای دکمه هایی با حروف درشت هستند.

 

۱۰- دسترسی وسیع به سیستم های کامپیوتری و اینترنت با هزینه پایین در اماکن عمومی مانند ادارات و کتابخانه ها امکانپذیر است.

 

۱۱- سرویس های خدمات اجتماعی، دامنه وسیعی از خدمات حمایتی و سلامتی را جهت بهبود، حفظ و بازیابی سلامت افراد سالمند ارائه مینمایند.

 

۱۲- خدمات مراقبت در منزل شامل مراقبت شخصی، بهداشتی و خانه داری، برای سالخوردگان فراهم گردیده است.

 

۱۳-خدمات بهداشتی واجتماعی ازطریق سیستم حمل ونقل، متناسب گردیده ودردسترس افراد قراردارد.

 

۱۴- آسایشگاه های سالمندی در مجاورت سیستم های خدماتی قرار گرفته اند.

۱۵- تسهیلات خدمات بهداشتی و اجتماعی به گونه ای ایمن در اختیار این اشخاص می باشد.

۱۶-امکان دسترسی سالمندان به اطلاعات ملموس پیرامون خدمات اجتماعی وسلامت میسرگردیده است.

۱۷- فرایند ارائه خدمات به طورهماهنگ و به سهولت تحقق می یابد.

۱۸- تمامی کارکنان مراکز افرادی مفید، مؤثر و برخوردار از آموزش های لازم می باشند.

۱۹- موانع اقتصادی فراروی سرویس های خدماتی به حد اقل کاهش یافته است.

۲۰- خدمات رسانی داوطلبانه برای تمامی سنین مورد تشویق قرار می گیرد.

۲۱- به منظور پرداختن به فعالیت های تفریحی، محل های مناسبی در اختیار اشخاص قرار دارد.

۲۲- در برنامه ریزی های خدمات اورژانسی، ظرفیت افراد سالمند و آسیب پذیری آنان لحاظ شده است.

56