مشهد پیشروترین شهر کشور در مناسب‌سازی برای سالمندان است

به گزارش پایگاه اطلاعرسانی دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور، ما اسناد مختلفی در اختیار داریم که در واقع باید مبنای عمل و برنامه‌ریزی قرار گیرند. یکی از مشکلات کشور این است که اسناد فرادستی آن‌گونه که باید و شاید عملیاتی نمی‌شوند. برای مثال در اسنادی مانند «ایران ۱۴۰۴» هدف‌گذاری شده بود که کشور به قطب منطقه‌ای در علم تبدیل شود، اما به دلایل مختلف، فاصله‌ای میان سیاست‌گذاری‌ها و آرمان‌ها با آنچه در اجرا و برنامه‌ریزی محقق شده، وجود دارد.

تمام تلاش ما این است که نخست سند سالمندی به‌روز شود، همه ابعاد آن دیده شود و به‌صورت لایه‌لایه و منسجم شکل بگیرد. دوم اینکه رسالت دبیرخانه شورای ملی سالمندان این باشد که از یک‌سو درون سازمان بهزیستی، خدمات قابل ارائه به سالمندان از نظر کمیت و کیفیت ارتقا یابد و از سوی دیگر، سایر دستگاه‌ها نیز به حرکت درآیند تا بتوانیم در حوزه‌هایی مانند مناسب‌سازی، دسترس‌پذیری و شهرهای دوستدار سالمند، اقدامات مؤثری انجام دهیم.

در حال حاضر ۱۶ شهر کشور، از جمله مشهد، به‌عنوان شهر دوستدار سالمند تعیین شده‌اند. سؤال اصلی این است که آیا خدمات شهری این شهرها متناسب با نیاز سالمندان هست یا خیر؛ ما دقیقاً به دنبال پاسخ به همین پرسش هستیم. خوشبختانه در مشهد، مترو و بسیاری از فضاهای شهری از نظر مناسب‌سازی وضعیت مطلوبی دارند و به‌ویژه در حرم مطهر رضوی نیز اقدامات مؤثری انجام شده است. سال گذشته نشان «برند برتر» در حوزه مناسب‌سازی به مشهد اختصاص یافت. تمام ایستگاه‌های متروی مشهد مناسب‌سازی شده‌اند؛ در حالی که این رقم در تهران حدود ۳۵ درصد و در شیراز حدود ۸۰ درصد است. از این جهت، مشهد در میان شهرهای کشور پیشرو محسوب می‌شود.

همچنین ستادی با عنوان «ستاد مناسب‌سازی کشور» داریم که دبیری آن بر عهده بنده است و در حوزه‌هایی مانند خیابان‌ها، وسایل حمل‌ونقل، فضاهای شهری و حتی فضاهای مجازی فعالیت می‌کند. این ۱۶ شهر به‌صورت مشخص به‌عنوان شهر دوستدار سالمند تعیین شده‌اند و در تلاش هستیم سایر شهرها نیز به این مسیر و کاروان بپیوندند.

در گزارش همکاران شما به دغدغه‌های معیشتی برخی بازنشستگان و سالمندان اشاره شد. واقعیت این است که صندوق‌های بازنشستگی نیز با محدودیت‌ها و مشکلاتی مواجه‌اند. در سازمان بهزیستی، امکان حمایت از سالمندان وجود دارد. در حال حاضر بیش از ۱۰ میلیون سالمند در کشور داریم که حدود دو تا سه میلیون نفر تحت پوشش سازمان تأمین اجتماعی هستند، نزدیک به دو میلیون نفر تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی(ره) قرار دارند و حدود یک میلیون سالمند نیز تحت پوشش سازمان بهزیستی هستند.

علاوه بر پرداخت مستمری، خدمات توانبخشی متنوعی به این گروه ارائه می‌شود. بیش از ۷۰۰ مرکز آموزشی، روزانه و شبانه‌روزی توانبخشی در کشور فعال است و بیش از ۲۰۰ مرکز مراقبت و ویزیت در منزل نیز خدمات ارائه می‌دهند. در حوزه بیمه نیز، بیمه روستایی و عشایری برای زنان سرپرست خانوار به‌صورت رایگان برقرار است که بخشی از آن‌ها سالمندان هستند. همچنین بیمه سلامت برای دهک‌های یک تا پنج کاملاً رایگان است و سایر دهک‌ها نیز با فرانشیز اندک تحت پوشش قرار می‌گیرند. بیمه توانبخشی نیز توسعه یافته و از یک کد به ۵۹ کد خدمات توانبخشی افزایش یافته است.

در حوزه تجهیزات توانبخشی، سال گذشته ۱۲۵ هزار وسیله شامل سمعک، ویلچر و سایر تجهیزات در اختیار سالمندان قرار گرفت و حدود ۵۰۰ میلیارد تومان صرف این حوزه شد. امسال نیز یک همت اعتبار برای تجهیزات توانبخشی در نظر گرفته شده است. در خصوص ویلچرهای معمولی هیچ نوبت انتظاری وجود ندارد و همه متقاضیان ویلچر عادی آن را دریافت می‌کنند. در برخی تجهیزات وارداتی ممکن است محدودیت‌هایی وجود داشته باشد، اما تمام تلاش ما این است که هیچ سالمندی از دریافت خدمات و تجهیزات موردنیاز محروم نماند.

در شورای ملی سالمندان، ۲۷ دستگاه مسئولیت دارند. بر اساس ارزیابی‌ها، دستگاه‌هایی مانند شهرداری‌ها، وزارت بهداشت و وزارت راه و شهرسازی عملکرد بهتری داشته‌اند. این ارزیابی‌ها در جشنواره شهید رجایی نیز لحاظ می‌شود و یکی از شاخص‌های مهم آن، میزان مناسب‌سازی و دسترس‌پذیری است. سال گذشته حدود ۲۳ هزار ساختمان دولتی ارزیابی شد که ۵۶ درصد آن‌ها حداقل‌های مناسب‌سازی را داشتند و مقرر شده تا پایان سال این عدد به ۱۰۰ درصد برسد. همچنین در حوزه فضاهای مجازی، اپلیکیشن‌ها و وبگاه‌ها نیز اقدامات جدی در حال انجام است و به‌زودی جلسه‌ای با وزیر محترم ارتباطات در ستاد مناسب‌سازی برگزار خواهد شد.

اگر امروز به مسائل سالمندی توجه نکنیم، در کمتر از یک دهه آینده با چالش‌های جدی مواجه خواهیم شد. یکی از مهم‌ترین مشکلات ما «گسل شناختی» در حوزه سالمندی است؛ به این معنا که هنوز بسیاری از مدیران و مسئولان، سالمندی را به‌عنوان یک مسئله جدی نمی‌شناسند. وقتی شناخت وجود نداشته باشد، این موضوع در برنامه‌ریزی‌ها نیز جایگاه پیدا نمی‌کند. تلاش ما این بوده که این گسل شناختی را برطرف کنیم. خوشبختانه دبیرخانه‌ها فعال شده‌اند، ساختار سالمندی توسعه یافته، بودجه‌ها در حال افزایش است و حتی از ظرفیت نهادهای بین‌المللی نیز برای ارتقای نگاه به سالمندی استفاده شده است.

نگاه ما در سیاست‌های سالمندی، خانواده‌محور است. باور داریم اگر سالمند در خانواده خود نگهداری شود، بسیار اثربخش‌تر از بهترین مراکز خواهد بود. بر همین اساس، تمرکز نخست ما بر خود سالمند، افزایش تاب‌آوری، آموزش و توانمندسازی اوست. سال گذشته ۱۰ هزار سالمند آموزش دیدند. همچنین مراقبان غیررسمی در خانواده‌ها آموزش داده شدند، مراکز روزانه گسترش یافت و خانه‌های کوچک سالمندی راه‌اندازی شد تا سالمندان بتوانند روزها از خدمات استفاده کنند و شب‌ها در کنار خانواده باشند.

این مجموعه اقدامات با هدف تقویت مشارکت اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی سالمندان انجام می‌شود؛ چرا که در نگاه نوین علوم اجتماعی، سالمندان سرمایه اجتماعی ارزشمند جامعه محسوب می‌شوند.