برنامه عملیاتی شورای ساماندهی سالمندان استان سمنان

« به نام خدا »

برنامه عملیاتی
شورای ساماندهی سالمندان استان سمنان
تدوین: دبیرخانه شورا ( اداره کل بهزیستی استان)

بسمه تعالی

امام سجاد علیه السلام حق سالمندان را بر دیگران چنین بیان فرموده اند:

“حق سالخورده این است که حرمت پیری اش را نگه داشته و در کارها او را مقدّم بداری. در اختلافات، [خصمانه] با او رو به رو نشوی. در راه رفتن، بر او سبقت نگیری و پیشاپیش او راه نروی. نادانش نشماری و اگر رفتار جاهلانه ای کرد، تحمل کنی. به مقتضای سوابق مسلمانی و سالمندی ، احترامش کنی که حق سن و سال نیز چون حق اسلام است”

مقدمه:

هرچند سالمندی فرآیند مداومی در زندگی انسان است، ولی اینکه دقیقا از چه سنی آغاز  می شود و چه وقت می توان فردی را سالخورده تلقی نمود دقیقا مشخص نمی باشد! چرا که هرکس ممکن است در سن خاصی پیر شود، به طوری که برخی افراد در سنین نسبتا جوانی پیر میشوند و بعضی تا دیر زمانی جوان می مانند.

سیر پیر شدن یک فرد منحصر به خود اوست و شدیدا تحت تاثیر کنش بین عوامل ژنتیکی و محیطی می باشد. سن تاریخی که بر اساس سنوات سنجیده می شود و سن فیزیولوژیکی که بر اساس ظرفیت عملکردی تعیین می گردد همیشه بر هم منطبق نیستند. یک فرد ممکن است نسبت به سن خود جوانتر یا پیرتر به نظر آید و امکان دارد نسبت به سن خود ظرفیتهای عملکردی بیشتر یا کمتری داشته باشد.

در حالیکه پیری یک پدیده طبیعی بوده و به تنهایی باعث بروز بیماری نمی شود اما ارتباط بین پیری و بیماری رابطه ای شناخته شده است. در واقع میزان مرگ ناشی از تمام بیماریهای مهم با افزایش سن زیاد می شود و علت این امر بیشتر مربوط به کاهش توانایی افراد سالخورده در پاسخدهی به فشار خارجی می باشد.

برای شناخت صحیح و کامل از پدیده سالمندی لازم است که از جنبه های جسمی، روانی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی به مفهوم سالمندی نگریست. بنابراین تعریف سالمندی از چهار نقطه نظر سن زمانی، سن جسمی و زیستی، سن روانی و عاطفی و سن اجتماعی مورد بررسی قرار می گیرد.

سن زمانی: ساده ترین تعریف برای سالمندی شمردن سالهایی است که از بدو تولد طی شده است. این رقم نسبی و قراردادی است و در جوامع مختلف متفاوت است. یعنی شروع سالمندی را از سن ۵۵ تا ۶۰ سالگی به حساب می آورند ، در اغلب جوامع شهری، مرز قراردادی ۶۰ سال سن، یعنی زمانی که فرد از خدمت باز نشسته میشود، آغاز سالمندی را نشان میدهد. به همین دلیل افراد ۶۰ ساله و بالاتر به عنوان سالمندان یک کشور شناخته میشوند. اگر چه در بعضی منابع دیگر، ۶۵ سالگی به عنوان مرز مشخص کننده در نظر گرفته شده است.

شایان ذکر است که ابن سینا در کتاب قانون در طب، جرجانی در ذخیره خوارزمشاهی و مولوی در کتاب مثنوی، سن ۶۰ سالگی را مرز ورود به سالخوردگی قلمداد نموده اند.

سن جسمی و زیستی: سالمندی یا پیر شدن یک فرآیند تدریجی است که در ارتباط با بعضی ویژگیهای جسمی، روانی، اجتماعی و مادی روی می دهد و معمولاً با دگرگونیهای جسمی و زیستی آشکار همراه است. بعضی از این دگرگونیها عبارتند از سفیدشدن موی سر، چین وچروک در پوست، کاهش قدرت دید، نقصان شنوایی، خمیدگی، کندی در حرکت، کاهش قدرت عضلانی، کاهش ظرفیت ریه ها ، کاهش کارآیی سیستم قلبی وعروقی ، تغییراتی در مقدار خواب ، کاهش و آشفتگی حافظه و آشفتگی فهم وادراک.

سن روانی وعاطفی: بدیهی است انسان در سن سالمندی احساسی متفاوت با سنین جوانی ومیانسالی دارد و این احساس تا حدود زیادی ریشه در تجربیات و تغییرات در محیط اجتماعی ، فرهنگی فرد سالمند دارد، از قبیل مرگ همسر ، دور شدن فرزندان ، تنهایی وغیره.

سن اجتماعی: بدین معنی است که سن اجتماعی نقشهایی را معین می کند که انسان می تواند ، می خواهد و بایستی در اجتماع برعهده بگیرد یا آرزوی به عهده گرفتن آنها را دارد. جایگاه اجتماعی سالمند را جامعه ای که به آن تعلق دارد تعیین می کند و در هر جامعه ای بر اساس فرهنگ خاص خود و نظامهای اجتماعی و سیاسی، اقتصادی، اعتقادات و سنتهای حاکم بر جامعه است که معیار ارزش گذاری بر سالمند را مشخص می کند. سالمندی برای پیرمردی که ریش سفید محل است و هنوز محور اصلی در روستا به حساب می آید، بسیار دیرتر از فردی اتفاق می افتد که بازنشسته شده و برای گریز از تنهایی و پرکردن اوقات فراغت خود به تفکر وچاره جویی می افتد.

سازمان جهانی بهداشت در پیامی که به مناسبت روز جهانی سالمندان در سال ۲۰۰۳ (مهرماه ۱۳۸۲) تحت عنوان “سالمندان به منزله نیروی جدیدی در راه توسعه”، منتشر کرده، متذکّر گردیده است که: امروزه در سطح جهان، انقلابی در جمعیت شناسی، در شرف وقوع است چرا که رشد جمعیت سالمندان جهان در حال حاضر حدود ۲٫۴ درصد در سال محاسبه شده است که به وضوح، بیشتر از نرخ رشد کلّی جمعیت (۱٫۷ درصد) می باشد. حدود ۶۰۰ میلیون نفر افراد سالخورده در کلّ جهان و حدود ۱۶۵ میلیون نفر در کشورهای توسعه یافته، زندگی می کنند و بر اساس تخمین های موجود، این ارقام تا سال ۲۰۲۵ میلادی به ترتیب به حدود ۱۲۰۰ و ۲۵۶ میلیون نفر افزایش خواهد یافت.

سازمان بهداشت جهانی افراد در سنین بالا  را بر اساس گروههای زیر طبقه بندی کرده است :

• افراد دارای سنین بین ۶۰ تا ۷۵ سال : سالمند
• افراد دارای سنین بین ۷۶ تا ۹۰ سال : پیر
• افراد دارای سنین بالای ۹۰ سال : خیلی پیر

از نظر میزان وابستگی سالمندان  به ۳ گروه زیر تقسیم میشوند.

1. سالمند مستقل: سالمندی که از حافظه خوبی برخوردار است و توان انجام کارهای روزمره زندگی (ADL) زندگی خود را دارا می باشد و فقط در انجام کارها نیاز به نظارت دارد.

2. سالمند نیمه مستقل: سالمندی است که در انجام بعضی و یا بخشی از کارهای روزمره خود نیاز به کمک دارد.

3. سالمند وابسته: سالمندی که وابسته به تخت می باشد و یا اینکه مبتلا به بیماری الزایمر شدید
   بوده و توان انجام کارهای روزمره خود را ندارد.

نگاهی به وضعیت سالمندی در ایران:

بر اساس منابع علمی جمعیت، زمانی که ۸% جمعیت را افراد ۶۵ سال و بالاتر و یا ۱۲% جمعیت را افراد ۶۰ سال و بالاتر تشکیل می دهد پدیده سالمندی در جمعیت استقرار می یابد.

جدول متوسط عمر سالمندان در ایران:

تغییرات جمعیت سالمندی در ایران:

به عبارت دیگر درصد جمعیت سالمندی کشور طی ۳۰ سال از ۵٫۲ به ۷٫۳ درصد رسیده است و تا حدود ۴۰ سال آینده درصورت حفظ و رعایت تنظیم خانواده به ۲۵ درصد خواهد رسید.

مشخصات جمعیت شناختی سالمندان در سال ۱۳۸۵:

تعداد افراد بالای ۶۰ سال کشور که طبق تعریف در گروه سالمندان طبقه بندی می شوند ۵۱۲۱۰۴۳ نفر (۷٫۲۶ درصد جمعیت کشور) شامل ۲۶۵۴۸۳۳ نفر مرد (۷٫۴ درصد جمعیت مردان و ۵۱٫۸ درصد جمعیت سالمند) و ۲۴۶۶۲۱۰ نفر زن(۷٫۱۲ درصد جمعیت زنان و۴۸٫۱ درصد جمعیت سالمند) می باشند.

جمعیت ۱۰۰ ساله و بیشتر  ۱۶۸۵۱ نفر ( ۰٫۰۲ درصد جمعیت کشور) شامل ۷۵۹۵ مرد ۹۲۵۶ زن می باشند.

استانهای گیلان با ۱۰٫۱ درصد ، خراسان جنوبی با ۹٫۵ درصد ، مرکزی با ۹٫۲ درصد ، همدان با ۸٫۵۷ درصد و سمنان با ۸٫۴۴ درصد از بالاترین درصد جمعیت سالمندان برخوردار بوده و کمترین درصد جمعیت سالمندان در ا ستانهای سیستان و بلوچستان با ۴٫۳۷ درصد ، هرمزگان با ۴٫۵۵ درصد ، خوزستان با ۵٫۳۵ درصد ، بوشهر با ۵٫۵۱ درصد و کهگیلویه و بویراحمد با ۵٫۶۴ درصد دیده می شوند.

۶٫۸ درصد از جمعیت شهرنشین و ۸٫۲ درصد از جمعیت ساکن روستاها در گروه سالمندان قرار دارند.

نتایج یک مطالعه خوشه ای توسط سازمان بهزیستی بر روی سالمندان کشور درسال ۸۸:

۷۵ درصد از سالمندان، تحت پوشش نهادها و موسسات حمایتی نمی‌باشند و ۲۲ درصد از سالمندان تحت پوشش این نهادها می‌باشند؛ همچنین از کل افرادِ تحت پوشش نهادها و موسسات حمایتی، ۵۰ درصد تحت پوشش طرح شهید رجایی، ۲۹ درصد تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی و ۱۳٫۱ درصد تحت پوشش سازمان بهزیستی بوده اند. ۷٫۹ درصد نیز تحت پوشش سایر نهادها از جمله موسسات خیریه، بیمارستان و … می‌باشند.

اکثر سالمندان (۸۰ درصد) تحت پوشش بیمه‌ی درمانی بوده و از این تعداد  ۳۵٫۱ درصد تحت پوشش بیمه خدمات درمانی، ۶٫۵ درصد تحت پوشش بیمه نیروهای مسلح و ۱۶٫۷ درصد تحت پوشش سایر بیمه‌های درمانی می‌باشند.

قابل ذکر است که ۱۷ درصد از سالمندان تحت پوشش هیچ نوع بیمه‌ی درمانی نبودند.

از سالمندان سئوال شده است که :  «آیا از زندگی خود رضایت دارید؟» ؛  ۶۷٫۲ درصد اظهار کرده‌اند که از زندگی خود به میزان متوسط و زیادی رضایت دارند و ۱۹٫۹ درصد نیز عنوان کرده‌اند که از زندگی خود به میزان کم و خیلی کم رضایت دارند.

بستری در بیمارستان:

۵۱٫۳ درصد از سالمندان اظهار داشته‌اند که پس از ۶۰ سالگی در بیمارستان بستری شده‌اند و ۴۴٫۸ درصد پاسخ منفی داده‌اند. ازمجموعِ سالمندانی که پس از سن ۶۰ سالگی در بیمارستان بستری شده‌اند، ۴۲٫۶ درصد عنوان کرده‌اند که ۳-۲  بار در بیمارستان بستری شده اند، ۳۴٫۳ درصد فقط۱ بار و ۱۸٫۱ درصد نیز بیشتر از۳ بار در بیمارستان بستری شده‌اند

از کل سالمندانی که پس از سن ۶۰ سالگی در بیمارستان بستری شده‌اند،۶۳٫۱ درصد علت بستری شدن خود را جراحی و ۳۳٫۴ درصد نیز، مسائل غیرجراحی را علت بستری شدن خود عنوان کرده‌اند.

اوقات فراغت:

۳۹٫۵ درصد از سالمندان اوقات فراغت خود را از طریقِ مصاحبت با همکاران، دوستان، تفریح و رفتن به پارک ، ۷٫۷ درصد از طریق سرگرم کردن در منزل ، ۶٫۶ درصد استفاده از صدا و سیما ، ۶٫۱ درصد عبادت و زیارت ، ۵٫۸ درصد خانه داری ، ۵٫۴ درصد استراحت و خواب ، ….. سپری می‌کنند و تنها ۱٫۱ درصد  برای گذران اوقات فراغت خود به مسافرت می‌روند.

شاخص سلامت عمومی (GHQ):

در مطالعه سال ۱۳۸۸ که توسط سازمان بهزیستی بر روی نمونه خوشه ای سالمندان کشور به انجام رسید: درصد سالمندانی که نمره سلامت عمومی آنها برابر با ۵ یا بیشتر از آن است، ۳۷ درصد می‌باشد یعنی ۳۷ درصد سالمندان به احتمال زیاد دچار اختلالات سلامت روان هستند.

از نظر سیاستهای بهداشت عمومی می‌توان گروههای سالمند پر‌خطر را که نیاز به مراقبتهای  بیشتری دارند را شامل موارد زیر دانست:

• افراد بسیار پیر
• افرادی که تنها زندگی می‌کنند
• زنان سالمند بیوه و مجرد
• سالمندانی که در خانه سالمندان زندگی می‌کنند
• سالمندان بدون فرزند
• سالمندانی که از بیماری مزمن رنج می‌برند
• سالمندانی که درآمد ناکافی دارند

خدمات مبتنی برجامعه موردنیاز افراد سالمند:

• مراکزتوانبخشی روزانه
• برنامه های جامع بهبود تغذیه
• خدمات مرتبط با حفاظت درمقابل سالمندآزاری
• خدمات بیماریابی و ارتقاء سلامت
• مسکن مناسب
• مراقبتهای موقت نگه داری درمراکز یا درمنزل
• معاضدتهای حقوقی
• مراکز جامع چندمنظوره توانبخشی سالمندان
• مشاوره روانشناسی
• برنامه های بازنشستگی
• خدمات درون منازل
• حمل و توزیع غذای مورد نیاز درمنازل
• خدمات بهداشتی درمنازل
• خدمات پزشکی و پرستاری درمنازل
• خدمات خانه داری درمنازل
• خدمات سرویس و تعمیرات درمنازل
• خدمات پاسخدهی به موارد فوریتهای شخصی
• نظارت تلفنی و دیدارهای دوستانه

سهم سالمندان از قوانین:

بررسى ها نشان مى دهد که سالمندان تنها یک درصد از مجموع قوانین تصویب شده را دارا هستند که از این مقدار ۶۲ درصد اقتصادى، ۲۲ درصد اجتماعى و ۱۶ درصد رفاهى و بهداشتى است. دقت در همین سهم ناچیز نشان مى دهد که اغلب این مصوبات نیز به صورت پراکنده و یا در قالب آیین نامه هاى اجرایى دولت و سازمان ها مى باشد، همچنین نگاهى به مصوبات اجتماعى، آنچنان که گفته شد ۲۲  درصد از مجموع یک درصد سهم سالمندان از کل قوانین مصوب، نشان مى دهد که این مقدار نیز اعتناى خاصى به مسایل و ضرورت هاى خاص و عمیق سالمندان نداشته اند.

ضرورت تدوین و اجرای برنامه ساماندهی سالمندان:

ساختار نامناسب جمعیت کشور که ناشی از نبود تناسب در جمعیت در چند دهه گذشته است ، مشکلات عدیده ای پدید آورده و قبل از آنکه بتوانیم از بحران جمعیت ناشی از انفجار کودک و نوجوان خارج شویم ، در بحران دیگر جمعیت ناشی از جمعیت سالمندی وارد خواهیم شد.

زیرا همان طور که گفته شد در حال حاضر ۲۶/۷درصد جمعیت کشور بالاتر از ۶۰ سال هستند که این میزان تا سال ۱۴۰۰هجری شمسی بیش از ۱۰در صد جمعیت کل کشور را تشکیل خواهد داد و این مساله ای است که در سالهای آتی فراروی دولت خواهد بود. جمعیت نامتوازن می تواند توسعه پایدار را به خطر و چالش بکشاند. سیمای سالمندی در کشور ما در آستانه قرن با یک حرکت و سراشیبی تند روبرو است که پاسخگویی بدان نیازمند نگرشهای پیشگیرانه و جامع خواهد بود. به بیان دیگر نمی توان به سالم پیر شدن ، جامه تحقق پوشاند مگر آنکه از کودکی و جوانی و میانسالی اسباب و ابزار آن را فراهم و مهارت آن را در اشخاص به وجود آورد.

سالمندی همواره با مفاهیم برکت ، تجربه و دانایی مترادف بوده و آن را یک دستاورد می دانند. اما واقعیت این است که روی دیگر سکه که مسائل و مشکلات دوران سالمندی است ، همیشه در همه اعصار و در همه جوامع وجود داشته و دارد. اساساً کهولت به علت فرسایش طبیعی اندام ها باعث بروز پیدایش ضعف در قوای جسمانی و دماغی می گردد که بعضاً موجب از کار افتادگی و خانه نشینی فرد سالمند می گردد. بدیهی است در این دوران احساس تامین نیازهای مادی و معنوی به اوج می رسد.

نگرانی از آینده ، فقدان امکانات مالی ، ترس از انزوا وتنهایی، نزدیک شدن به پایان عمر و … همه و همه مجموعه ای از عوامل هستند که اگر با ضعف در قوای جسمانی همراه گردد، ماحصل آن، مساله سالمندان و لزوم برنامه ریزی برای این قشر ارزشمند را مطرح می سازد. سالمندی نه یک مشکل بلکه یک دستاورد است، موضوعی که صرفاً مربوط به تامین نیاز های اقتصادی یا اجتماعی نبوده بلکه در سیاست های همه جانبه توسعه و اقتصاد نقش موثری دارد. بنابراین بایستی برنامه استانی ساماندهی سالمندان در دستور کار برنامه های توسعه ای و دستگاههای مختلف قرار گیرد.

زمان زیادی باقی نمانده است سالمندان سال ۱۴۵۰ هم اکنون به دنیا آمده اند آنها بخش عظیمی از کل سهم جمعیت استان را تشکیل خواهند داد و لازم است با تلاش همگانی عصر نوینی برای همه سالمندان ایجاد کنیم.

نکات قابل توجه در برنامه ریزی ویژه سالمندان:

یادگیری مهارتهای زندگی در سالم پیر شدن:

یادگیری، عادت و مهارت صرفاً به جنبه های جسمانی ختم نمی شود مهارتهای زیستی و همزیستی که تحت عنوان مهارتهای زندگی مطرحند نقش استحفاظی و ارتقایی موثری در سالم پیر شدن ایفا می کنند.

اساس مهارتها در احترام به خود ، اعتماد به خود ، احترام به دیگران و توجه به آنان نهفته است. تکوین این مهارتها در کودکی میسر است و برای ایجاد ارزش هایی چون صداقت، وفاداری ، قابل اعتماد بودن، احترام به دیگران ، صلح جویی و … که همواره و از جمله در سالمندی ضرورت دارند ، باید در حیطه رفتاری برای آنها برنامه ریزی شود و برای دوران سالمندی نیز مهارتهای لازم و آموزشهای خاص داده شود.

ویژگیهای جسمانی وروانی سالمندی:

دوران سالمندی ویژگیهای جسمانی و روانی خاص خود را دارد که لازم است به طور ویژه بدانها پرداخته شود.  نارسایی های حرکتی و ضعفهای این دوران، بیماریهای مفصلی، ضعفهای روحی، افسردگی دوران پیری، انزواطلبی، ضعفهای فکری ، عدم تمرکز و فراموشی از جمله مواردی است که نیازمند برخورد و توجه خاص هستند. تحرک و فعالیتهای ورزشی و ایجاد اجتماعات خاص سالمندان می تواند در ارتقای کمی و کیفی و سوق دادن آنها به زندگی پرنشاط و پرطراوت موثر باشد. علاوه بر این تربیت پزشکان با تخصص سالمندی یک ضرورت فوری است تا بتوان به نیازهای ویژه این دوران پاسخ داد

سلامت اجتماعی در سالمندی:

از ابعاد سلامت، وجه اجتماعی آن است که در سالمندی جلوه خاص خود را می یابد و احساس مشارکت و احترام پایه های اصلی آن را تشکیل می دهد که لازم است برای تحقق آن از روش های یکپارچگی و مبتنی بر جامعه استفاده شود و با ایجاد کانونهای توانبخشی و یا ایجاد تسهیلات برای تشکیل آنها ، مشارکت سالمندان را بوجود آورد و با توجه به بلوغ فکری، اجتماعی و عاطفی آنان کلیه امور از برنامه ریزی، اجرا و ارزشیابی را با شیوه مدیریتی تفویض اختیار به انجام رساند.

پوشش خدمات بهداشتی،اجتماعی ومعیشتی در سالمندی:

از خصوصیات جوامعی که به نظام جامعی در زمینه رفاه و تامین اجتماعی دست می یابند ، پوشش خدمات بهداشتی ،اجتماعی ومعیشتی برای سالمندان است. یعنی از بخشی از اجتماع که به علت کهولت سن یا از کارافتادگی و به دلیل نداشتن حامی در سخت ترین شرایط معیشتی زیست می کنند و در سالهایی از عمر که باید از ثمرات زندگی بهره ببرند ، مدام در حال رنجند ، زیبنده نیست جامعه ای خود را درحال توسعه و یا توسعه یافته بداند و شاهد چنین صحنه هایی باشد.

با عنایت به موارد مطروحه فوق و شرایط جمعیتی کشور، در بند ۵ ماده ۱۹۲ برنامه پنج ساله سوم توسعه کشور، تدوین و اجرای برنامه ساماندهی سالمندان مورد تاکید قرار گرفت که ماحصل آن تشکیل شورای ملی ساماندهی سالمندان در سطح کشور و شورای ساماندهی سالمندان در سطح استانها و شهرستانها می باشد.

در استان سمنان نیز همانند سایر استانها شورای مذکور در سطح استان و شهرستانهای تابعه تشکیل شده و تاکنون با برگزاری جلسات متعدد برنامه های مختلف و گوناگونی را مدیریت و اجرا نموده است اما فقدان یک برنامه مدون سالیانه باعث گشته تا اقدامات صورت پذیرفته قابل ارزیابی نبوده و دستگاههای عضو شورا نیز در برنامه ریزی و مشارکت در اجرای برنامه ها، شرح وظایف مشخص و روشنی نداشته باشند و در نتیجه اقدامات همسویی لازم را جهت رسیدن به اهداف از پیش تعیین شده نداشته با شند لذا تدوین برنامه عملیاتی شورای ساماندهی سالمندان استان که فعالیتهای مداومی در آن گنجانده شده و در طی سال در زمانهای مشخص و از پیش تعیین شده به انجام رسد و شرح وظایف دستگاهها و مجریان را مشخص نماید در دستور کار دبیرخانه شورا قرار گرفت. این برنامه با استفاده از نظرات و پیشنهادات دستگاههای عضو ، کمیته های تخصصی شورا تهیه شده و در جلسه پانزهم  مورخ ۳۱/۴/۱۳۹۳ شورا به تصویب رسیده است.

اهداف برنامه:

• فراهم ساختن امکان تداوم حضور سالمند در جامعه.
• حفظ موقعیت و جایگاه سالمندان در خانواده.
• تامین حداقل نیازهای سالمندان نیازمند استان.
• حفظ احترام شان و حرمت سالمندان.
• زمینه سازی جهت ارتقاء و توسعه مشارکت مردم و انجمنهای مرتبط با سالمندان.
• تقویت جایگاه اجتماعی سالمندان.
• ارتقاء آگاهی عموم جامعه از پدیده سالمندی و اثرات بهداشتی ، اجتماعی و اقتصادی آن.
• بهبود وضعیت زندگی سالمندان و پیشگیری از سوء تغذیه ، بیماریهای شایع و معلولیت در سالمندان

براساس مطالب فوق و به منظور سهولت در برنامه ریزی و افزایش مشارکت دستگاههای عضو برنامه عملیاتی شورای ساماندهی سالمندان استان در ۵ محور ذیل تهیه شده است:

۱- برنامه تشکیل شورای ساماندهی سالمندان و کمیته های تخصصی در سطح استان و شهرستانها

۲- برنامه های عملیاتی آموزشی و پژوهشی سالمندان

۳- برنامه های ورزشی و سیاحتی

۴- برنامه های فرهنگی و اجتماعی

۵- برنامه های بهداشت ، پیشگیری ، درمان و توانبخشی



۱- برنامه های شورای ساماندهی سالمندان و کمیته های تخصصی

۲- برنامه های عملیاتی آموزش و پژوهش شورای ساماندهی سالمندان استان

۲- الف: پژوهش

۲- ب: آموزش

۳- برنامه های عملیاتی ورزشی و سیاحتی شورای ساماندهی سالمندان استان

۴- برنامه های عملیاتی فرهنگی و اجتماعی شورای ساماندهی سالمندان استان

۵- برنامه های عملیاتی پیشگیری، درمان و توانبخشی شورای ساماندهی سالمندان استان

در پایان ضمن تشکر و سپاس از کلیه اعضاء شورای ساماندهی سالمندان استان و کمیته های تخصصی زیر مجموعه آن که در تهیه و تدوین برنامه مشارکت فعال داشته اند، از کلیه فرهیختگان، پیشکسوتان ، کارشناسان، صاحبنظران و فعالان امور سالمندان درخواست میگردد با ارائه نقطه نظرات و پیشنهادات خود ما را در اجرای بهینه برنامه یاری نمایند.