رفسنجان به‌عنوان نخستین «فرهنگ‌شهر شایسته سالمند» کشور معرفی شد

به گزارش روابط عمومی و اطلاع رسانی اداره بهزیستی شهرستان رفسنجان ـ آیین رونمایی از طرح «رفسنجان، فرهنگ‌شهر شایسته سالمند» با حضور فرماندار ویژه، رئیس اداره بهزیستی، مسئول دفتر نماینده مردم رفسنجان و انار در مجلس شورای اسلامی، جمعی از مدیران و کارشناسان دستگاه‌های عضو شورای سالمندان و متخصصان بخش خصوصی برگزار شد.

طرح «فرهنگ‌شهر شایسته سالمند» در قالب برنامه‌ای سه‌ساله و در ۲ مرحله اجرایی، به همت سیدسامان ابریشمی، دبیر کمیته فرهنگ و هنر شورای سالمندان و با همکاری کارشناسان بهزیستی و اعضای شورای سالمندان شهرستان رفسنجان تدوین شده است.

این طرح، رفسنجان را به‌عنوان شهرستان پیشران و صادرکننده ایده‌های نوین در حوزه سالمندی در استان کرمان معرفی می‌کند.

*تأکید فرماندار رفسنجان بر اجرای طرح‌های بومی*

فرماندار ویژه و رئیس شورای سالمندان شهرستان رفسنجان در این آیین با قدردانی از اعضای بخش دولتی و خصوصی شورای سالمندان گفت: اعضای این شورا با دغدغه‌مندی و فراتر از شرح وظایف و دستورالعمل‌های سازمانی، در حوزه سالمندان فعالیت می‌کنند.

حسین رضایی از حمایت‌های استاندار کرمان و مدیرکل بهزیستی استان کرمان از اقدامات نوآورانه شورای سالمندان رفسنجان قدردانی کرد و افزود: حضور مستقیم مدیران در فرآیند تصمیم‌سازی‌های مرتبط با سالمندان ضروری است.

وی تصریح کرد: تضمین منافع واقعی سالمندان در گرو اجرای طرح‌های بومی، محلی و دقیق است و برای عملیاتی شدن ابتکارات شهرستان، به اراده جدی در بدنه اداری و پرهیز از رویکردهای فرساینده نیاز داریم.

فرهنگ‌سازی، زیربنای تحقق اهداف طرح

رئیس اداره بهزیستی و دبیر شورای سالمندان شهرستان رفسنجان نیز در این آیین گفت: طرح «فرهنگ‌شهر شایسته سالمند» در پی ارائه الگویی بومی از توسعه شهری است که در آن فرهنگ‌سازی، فعالیتی جانبی نیست، بلکه زیربنای تحقق اهداف اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و کالبدی شهر به شمار می‌رود.

محمود حیدری افزود: ایران با توجه به پیشینه فرهنگی و ادبی و آموزه‌های دینی خود می‌تواند در عرصه بین‌المللی، به‌ویژه در حوزه سالمندان، صادرکننده طرح‌های فرهنگی باشد و صرفاً مصرف‌کننده الگوهای وارداتی نباشد.

*فرهنگ مشارکت عمومی در الگوی رفسنجان*

دبیر کمیته فرهنگ و هنر شورای سالمندان شهرستان رفسنجان نیز گفت: در الگوی «فرهنگ‌شهر شایسته سالمند»، فرهنگ‌سازی عمومی به ایجاد نگرش مسئولانه نسبت به سالمندی، تقویت مشارکت شهروندان، فعال‌سازی سرمایه‌های اجتماعی و اقتصادی و هم‌افزایی ظرفیت‌های مردمی با نهادهای اجرایی و مدیریت شهری منجر می‌شود.

سیدسامان ابریشمی افزود: در الگوی متعارف شهر دوستدار سالمند، بسیاری از اقدامات از مسیر برنامه‌ریزی و مداخلات سازمانی و مدیریت شهری دنبال می‌شود، اما در مدل رفسنجان، این اقدامات از پشتوانه فرهنگ مشارکت عمومی برخوردار است و با ظرفیت اجرایی گسترده‌تر، سرعت بیشتر و اثربخشی بالاتری قابلیت تحقق دارد.

وی ادامه داد: رفسنجان در این مسیر به دنبال معرفی الگویی بومی است که در آن شهر شایسته سالمند، پیش از آنکه صرفاً ساخته شود، در فرهنگ جامعه شکل می‌گیرد.

*بازتعریف جایگاه سالمندان در جامعه*

بر اساس این طرح، «فرهنگ‌شهر شایسته سالمند» با هدف بازتعریف جایگاه سالمندی در ساختار فرهنگی و اجتماعی شهر تدوین شده است. این الگو ضمن بهره‌گیری از تجارب و استانداردهای جهانی شهرهای دوستدار سالمند، بر بومی‌سازی و عبور از رویکرد صرفاً خدمات‌محور تأکید دارد.

در این رویکرد، سالمند نه صرفاً دریافت‌کننده خدمات و مصرف‌کننده منابع، بلکه سرمایه‌ای انسانی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی با دانش، تجربه، مهارت و ظرفیت اثرگذاری تلقی می‌شود و مشارکت او در فرآیند توسعه پایدار ضروری است.

همچنین فرهنگ‌سازی عمومی به‌عنوان زیربنای تحول نگرش اجتماعی و محرک مشارکت شهروندان و نهادهای شهری تعریف شده است.

طراحان این الگو بر این باورند که واژه «دوستدار» ممکن است ناخواسته نگاه حمایتی و از بالا به پایین را بازتولید کند؛ گویی دسترسی سالمندان به امکانات شهری ناشی از لطف جامعه است، نه حق طبیعی آنان به‌عنوان شهروند.

در این طرح همچنین تأکید شده است که تجربه سال‌های گذشته نشان داده تمرکز یک‌جانبه بر زیرساخت‌های عمرانی به‌تنهایی نتوانسته است معضلاتی مانند انزوا و تبعیض سنی را برطرف کند. از این رو، الگوی بومی رفسنجان با الهام از رویکردهای نوین جهانی و با تکیه بر فرهنگ ایرانی ـ اسلامی، سالمند را فردی برخوردار از شأن و جایگاه اجتماعی و صاحب حق می‌داند، نه صرفاً دریافت‌کننده حمایت شهری.

*اهداف و مؤلفه‌های راهبردی طرح:*

اهداف و مؤلفه‌های راهبردی طرح «فرهنگ‌شهر شایسته سالمند» رفسنجان شامل موارد زیر است:

۱. گذار از نگاه هزینه‌محور به رویکرد سرمایه‌محور: بازتعریف سالمندی از یک موضوع صرفاً حمایتی و اقتصادی به فرصتی برای بهره‌گیری از اندوخته‌های انسانی، تجربی، تخصصی و اقتصادی سالمندان.

۲. بومی‌سازی فرهنگی و بازخوانی جایگاه سالمند در میراث اجتماعی ایران: بهره‌گیری از پیشینه تمدنی و فرهنگی ایران، ادبیات فارسی، حکمت، آموزه‌های اخلاقی، آداب و رسوم و فرهنگ عامه برای ترویج شأن و منزلت سالمندان و انطباق استانداردهای جهانی با هویت فرهنگی و ارزش‌های بومی.

۳. نهادینه‌سازی فرهنگ سالمندی و عدالت بین‌نسلی از طریق آموزش: طراحی برنامه‌های آموزشی و فرهنگ‌ساز در مدارس، دانشگاه‌ها و دیگر نهادهای آموزشی با هدف ارتقای سواد سالمندی، تقویت احترام بین‌نسلی و آشنایی نسل جوان با حقوق و ظرفیت‌های سالمندان. انتخاب سفیران شورای سالمندان از میان دانش‌آموزان نیز از جمله اقدامات پیش‌بینی‌شده در این بخش است.

۴. شناسایی و بهره‌برداری از ظرفیت‌های مولد سالمندان: شناسایی، مستندسازی و به‌کارگیری دانش تجربی، مهارت‌های حرفه‌ای، توانمندی‌های اقتصادی و اندوخته‌های فرهنگی سالمندان در حوزه‌هایی مانند آموزش، انتقال مهارت، کارآفرینی، فعالیت‌های اجتماعی و توسعه محلی.

۵. ارتقای جایگاه سالمندان در نظام تصمیم‌سازی و حکمرانی شهری: فراهم کردن زمینه حضور و اثرگذاری سالمندان در فرآیندهای نیازسنجی، سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و ارزیابی امور شهری از طریق سازوکارهای مشورتی و مشارکتی.

۶. توسعه زیرساخت‌های شهری با اتکا به هم‌افزایی منابع و مشارکت اجتماعی: پیوند ظرفیت‌های مدیریت شهری با منابع مالی، تخصصی و اجتماعی جامعه برای تسریع برنامه‌های مناسب‌سازی و بهسازی محیط شهری و تبدیل اجرای طرح‌های عمرانی به فرآیندی مشارکتی.

۷. تحکیم منزلت اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی سالمندان: تقویت جایگاه سالمندان در خانواده و جامعه، ترویج احترام متقابل، جلوگیری از طرد و انزوای اجتماعی و تقویت تعاملات خانوادگی و بین‌نسلی.

۸. استقرار نظام پایش، ارزیابی و مستندسازی الگوی بومی: تدوین شاخص‌های کمی و کیفی برای سنجش میزان تحقق اهداف فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، مشارکتی و کالبدی و فراهم کردن امکان توسعه و انتقال الگوی رفسنجان به دیگر شهرهای کشور.

*پنج رکن اجرایی طرح:*

کارشناس دبیرخانه شورای سالمندان شهرستان رفسنجان نیز گفت: برای اجرای مرحله‌به‌مرحله طرح «فرهنگ‌شهر شایسته سالمند»، پنج رکن اجرایی و راهبردی برای شهرستان تعریف شده است.

زهره رجبی این ارکان را شامل طرح «خط امید» به‌عنوان سامانه ارتباطی و پایش مستمر، طرح «پیشگامان امید» با هدف تقویت پیوندهای نسلی در مدارس، طرح «کرامت سالمندی» برای فرهنگ‌سازی سازمانی و شهری، طرح «پیشگیری و مقابله با سالمندآزاری» و طرح «راه‌گشایان فردا» با هدف هویت‌بخشی و خودشکوفایی عنوان کرد.

بر اساس این گزارش، رفسنجان با معرفی خود به‌عنوان نخستین «فرهنگ‌شهر شایسته سالمند» کشور، رویکردی را دنبال می‌کند که در آن توسعه شهری با فرهنگ‌سازی، مشارکت اجتماعی و حفظ کرامت انسانی سالمندان پیوند می‌خورد.

*روابط عمومی و اطلاع رسانی اداره بهزیستی شهرستان رفسنجان*