ظرفیت مراکز نگهداری سالمندان پاسخگوی نیاز کشور نیست

مشاور رئیس بهزیستی کشور در مصاحبه با رادیو گفت‌وگو با اشاره به اینکه حدود ۶۰۰ هزار سالمند در کشور به مراقبت‌های نسبی یا کامل نیاز دارند، گفت: ظرفیت مراکز شبانه‌روزی نگهداری سالمندان حدود ۲۰ هزار نفر است و با احتساب خدمات ویزیت و مراقبت در منزل، این ظرفیت به حدود ۳۰ هزار نفر می‌رسد

دکتر حسین نحوی‌نژاد، مشاور رئیس بهزیستی کشور و کارشناس توانبخشی و مراقبت از سالمندان، در برنامه «به وقت گفت‌وگو» با اشاره به روند سالمندی جمعیت کشور اظهار کرد: در حال حاضر حدود ۱۴ درصد جمعیت کشور را افراد بالای ۶۰ سال تشکیل می‌دهند و تعداد سالمندان به حدود ۱۱ میلیون نفر رسیده است، اما رسیدن به ۶۰ سالگی به معنای نیاز قطعی فرد به مراقبت نیست.

وی ادامه داد: بخشی از سالمندان به دلیل مشکلات ناشی از سبک زندگی در دوره جوانی و میانسالی، از جمله فشار خون بالا، دیابت، مشکلات عضلانی و استخوانی و برخی بیماری‌های ناتوان‌کننده، به مراقبت نیاز پیدا می‌کنند.

نحوی‌نژاد با بیان اینکه بر اساس برآوردهای موجود حدود ۶۰۰ هزار سالمند نیازمند مراقبت‌های نسبی یا کامل هستند، افزود: برخی از این افراد به یک تا دو ساعت مراقبت یا مصاحبت در طول روز نیاز دارند و گروهی نیز به مراقبت شبانه‌روزی احتیاج دارند.

◉ ظرفیت محدود مراکز و ضرورت حمایت از خانواده‌ها

این کارشناس توانبخشی با اشاره به ظرفیت مراکز نگهداری سالمندان گفت: ظرفیت مراکز شبانه‌روزی کشور حدود ۲۰ هزار نفر است و اگر سالمندانی که از خدمات ویزیت در منزل یا مراقبت در منزل استفاده می‌کنند نیز در نظر گرفته شوند، این رقم به حدود ۳۰ هزار نفر می‌رسد.

وی خاطرنشان کرد: بخش دیگری از سالمندان نیازمند مراقبت در خانه و نزد خانواده و بستگان خود خدمات دریافت می‌کنند که این موضوع در اصل یک ظرفیت مثبت است، اما در صورتی که خانواده آموزش و آگاهی کافی نداشته باشد، تجهیزات لازم فراهم نباشد یا حرمت و منزلت سالمند رعایت نشود، ممکن است کیفیت زندگی او تحت تأثیر قرار گیرد.

نحوی‌نژاد با تأکید بر اینکه خانه در بسیاری از موارد بهترین محیط برای زندگی سالمند است، گفت: نمی‌توان درباره خانه سالمندان یک نسخه واحد برای همه افراد ارائه کرد. بهترین فضای خانه، در بسیاری از موارد از بهترین آسایشگاه سالمندان مناسب‌تر است، اما مراکز نگهداری نیز جایگاه خاص خود را دارند.

وی توضیح داد: سالمندانی که دچار زخم بستر، اختلالات شناختی مانند آلزایمر، برخی عوارض ناشی از معلولیت یا شرایطی هستند که نیاز به خدمات ویژه و مراقبت‌های پرستاری دارند، ممکن است در مقاطعی به خدمات مراکز نگهداری نیاز داشته باشند؛ به‌ویژه زمانی که خانواده توان یا شرایط لازم برای نگهداری از آنها را نداشته باشد.

مشاور رئیس بهزیستی کشور اضافه کرد: از نظر اقتصادی و اجتماعی نمی‌توان تنها با توسعه خانه‌های سالمندان نیازهای مراقبتی کشور را پاسخ داد و باید ظرفیت خانواده‌هایی را که تمایل دارند از سالمند خود در خانه مراقبت کنند، مورد حمایت قرار داد.

وی تغییر ساختار خانواده‌ها را یکی از عوامل مؤثر بر دشوارتر شدن مراقبت از سالمندان دانست و گفت: خانواده‌ها در گذشته گسترده‌تر بودند و اعضای خانواده خدمات مراقبتی را میان خود تقسیم می‌کردند، اما امروز خانواده‌ها هسته‌ای‌تر شده‌اند، تعداد اعضای خانوار کاهش یافته و ارتباطات خانوادگی نیز در بسیاری موارد دورتر شده است؛ از سوی دیگر، کوچک‌تر شدن منازل نیز ممکن است امکان مراقبت مناسب از سالمند را محدود کند.

◉ ساماندهی مراقبین و شکل‌گیری اقتصاد نقره‌ای

نحوی‌نژاد با اشاره به اقدامات انجام‌شده در دبیرخانه شورای ملی سالمندان اظهار کرد: یکی از موضوعات مهم، تربیت و ساماندهی مراقبین سالمندان است. به گفته وی، بیش از ۹۰ درصد مؤسساتی که در این حوزه فعالیت می‌کنند و مراقب به منازل اعزام می‌کنند، تاکنون مجوز جامع و مشخصی برای همه ابعاد مراقبت نداشته‌اند.

وی ادامه داد: ارائه مجوز نیازمند آموزش، تعیین استاندارد و ارزیابی صلاحیت افراد است و در همین راستا سازمان بهزیستی کشور، سازمان فنی و حرفه‌ای کشور و وزارت بهداشت برای ساماندهی این حوزه همکاری کرده‌اند.

این کارشناس توانبخشی افزود: خدمات مراقبت از سالمند می‌تواند از یک ساعت تا ۲۴ ساعت متناسب با نیاز فرد ارائه شود و افرادی که این خدمات را ارائه می‌کنند باید آموزش‌های لازم را دیده باشند. همچنین مؤسساتی که مجوز قانونی دریافت می‌کنند، در قبال خدمات ارائه‌شده مسئول و پاسخگو خواهند بود.

نحوی‌نژاد ورود مراقبین به فضای خصوصی خانواده‌ها را عاملی برای اهمیت اعتماد متقابل دانست و گفت: این خدمت با بسیاری از خدمات دیگر تفاوت دارد، زیرا ارائه‌دهنده خدمت وارد منزل مردم می‌شود و بنابراین وجود اعتماد میان دریافت‌کننده و ارائه‌دهنده خدمت ضروری است.

وی همچنین به ظرفیت اشتغال‌زایی این حوزه اشاره کرد و گفت: در دنیا از سالمندی به عنوان بخشی از «اقتصاد نقره‌ای» یاد می‌شود و سالمندی می‌تواند به جای اینکه صرفاً یک مسئله تلقی شود، به ظرفیتی برای ایجاد اشتغال تبدیل شود. با شکل‌گیری مؤسسات تخصصی و آموزش نیروهای مورد نیاز، هزاران فرصت شغلی برای جوانان ایجاد خواهد شد.

◉ برنامه‌ریزی برای آینده سالمندی کشور

مشاور رئیس بهزیستی کشور با اشاره به اجرای طرح‌هایی در محلات گفت: در قالب طرح «سلام محله» در حدود ۲۷۵۰ محله، با همکاری آموزش و پرورش، بهزیستی و وزارت بهداشت، پاتوق‌هایی برای گفت‌وگو و فعالیت سالمندان ایجاد شده است.

وی افزود: در این طرح، مفهوم «بانک زمان» نیز مورد توجه قرار گرفته است؛ به این معنا که افرادی که خدمات داوطلبانه به سالمندان ارائه می‌کنند، فعالیت آنها ثبت می‌شود تا در آینده خود فرد یا خانواده‌اش بتواند از خدمات مشابه استفاده کند.

نحوی‌نژاد با اشاره به روند افزایش جمعیت سالمندان کشور گفت: در حال حاضر سهم سالمندان در ایران حدود ۱۳ تا ۱۴ درصد است، در حالی که در برخی کشورها این رقم بالاتر است. نگرانی اصلی مربوط به سال ۱۴۳۰ و سالمند شدن دهه شصتی‌هاست که می‌تواند سهم سالمندان در جمعیت کشور را به حدود ۳۰ درصد برساند.

وی تأکید کرد: برای مواجهه با این روند باید سالمندی را به عنوان یک فرصت دید و به افراد نیز آموزش داد که ورود به ۶۰ سالگی به معنای کنار گذاشتن فعالیت‌های اجتماعی و زندگی نیست.

این کارشناس توانبخشی با اشاره به تقسیم‌بندی سنی سالمندان گفت: بر اساس تعاریف مورد اشاره، افراد ۶۰ تا ۷۴ سال در گروه سالمندان جوان، ۷۵ تا ۹۰ سال در گروه سالمندان میانسال و بالای ۹۰ سال در گروه کهنسالان قرار می‌گیرند و حتی در سنین بالا نیز ناتوانی یک الزام نیست.

نحوی‌نژاد تغذیه مناسب، پرهیز از مصرف خودسرانه دارو، تحرک بدنی و حفظ ارتباطات عاطفی و روانی با سایر نسل‌ها را از عوامل مؤثر در تجربه سالمندی مطلوب عنوان کرد.

◉ ضرورت اصلاح نگاه جامعه به سالمندی

وی با تأکید بر نقش فرهنگ عمومی در نوع مواجهه با سالمندی اظهار کرد: برخی واژه‌ها در جوامع مختلف بار معنایی متفاوتی پیدا می‌کنند و مفهوم سالمندی نیز نباید با پیری و ناتوانی یکسان تلقی شود.

نحوی‌نژاد توضیح داد: تعیین سن تقویمی برای گروه‌های مختلف، بیشتر به دلیل تفاوت نیازها و وجود ضوابط و مقرراتی مانند قوانین کار، بازنشستگی و طب سالمندان انجام می‌شود و نباید این عدد به معنای ناتوانی تلقی شود.

وی با اشاره به تجربه سالمندان در دوران کرونا گفت: در آن دوره تصور می‌شد سالمندان زیادی با خطر مواجه شوند، اما در مواردی همین سالمندان از فرزندانی که والدین جوان‌ترشان در بیمارستان بستری بودند، مراقبت کردند. این مسئله نشان می‌دهد سالمندی الزاماً به معنای ناتوانی نیست.

این کارشناس توانبخشی با اشاره به افزایش توجه عمومی به موضوع سالمندی طی سال‌های اخیر گفت: فرهنگ مربوط به سالمندی نسبت به گذشته تغییر کرده و توجه رسانه‌ها، شهرداری و سازمان بهزیستی به این حوزه بیشتر شده است، هرچند همچنان فاصله زیادی تا رعایت کامل عزت، کرامت و منزلت سالمندان وجود دارد.

نحوی‌نژاد همچنین درباره اقدامات انجام‌شده در یک سال گذشته گفت: یکی از مهم‌ترین اقدامات، انجام پیمایش‌هایی برای شناخت دقیق وضعیت سالمندان کشور بوده است؛ زیرا بدون اطلاعات دقیق درباره وضعیت اجتماعی، اقتصادی، خانوادگی و سلامت سالمندان، برنامه‌ریزی مناسب امکان‌پذیر نیست.

وی افزود: در این پیمایش‌ها موضوعاتی مانند وضعیت سکونت، داشتن یا نداشتن فرزند و بستگان، زندگی تنها، بیماری‌های مزمن، مصرف دارو، پوشش بیمه و میزان مناسب‌سازی منازل مورد توجه قرار گرفته است.

به گفته وی، بخشی از این اطلاعات قرار است با همکاری دستگاه‌های مختلف مورد استفاده قرار گیرد تا شناسایی سالمندان در مناطق کوچک‌تر انجام شود و در شرایط بحرانی مانند سیل، زلزله یا جنگ، مشخص باشد هر سالمند در چه شرایطی زندگی می‌کند و تنهاست یا در کنار خانواده و بستگان خود قرار دارد.

مشاور رئیس بهزیستی کشور همچنین از تدوین سند «اقتصاد نقره‌ای» خبر داد و گفت: در این سند ۱۴ عرصه برای فعالیت اقتصادی و ارائه خدمات به سالمندان در نظر گرفته شده است و قرار است ظرفیت‌های موجود در اختیار کارآفرینان و جوانانی قرار گیرد که می‌توانند کسب‌وکارهای مرتبط با نیازهای سالمندان ایجاد کنند.

نحوی‌نژاد در مصاحبه با رادیو گفت‌وگو، بر ضرورت توجه خانواده‌ها به مشکلات سالمندان تأکید کرد و گفت: نباید هر درد و مشکلی را به پیری نسبت داد؛ بسیاری از مشکلات علت مشخص دارند و می‌توان برای آنها راه‌حل پیدا کرد.

وی خاطرنشان کرد: بخشی از مشکلات سالمندان نیز عاطفی و روانی است و یک سرکشی ساده، احوالپرسی یا حتی یک تماس تلفنی می‌تواند بسیاری از این مشکلات را کاهش دهد. توجه بیشتر به سالمندان می‌تواند از انزوا، بیماری و ناتوانی آنها جلوگیری کرده و در نهایت به کاهش مشکلات جامعه نیز کمک کند.