نگاه کلی به کنفرانس منطقه‌ای آسیا و اقیانوسیه سالمندی جمعیت ۲۰۲۶ هانگژو، جمهوری خلق چین

 سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور و دبیر شورای ملی سالمندان، در یادداشتی نوشت:

کنفرانس منطقه‌ای آسیا و اقیانوسیه سالمندی جمعیت ۲۰۲۶، بمدت ۳ روز از ۶ تا ۹ آبان (۲۷ تا ۳۰ اکتبر۲۰۲۶)درهتل اینتر کنتی ننتال شهر هانگژو در استان ژجیانگ جمهوری خلق چین برگزار شد.موضوع محوری این کنفرانس “تحولات جمعیتی، سیاست‌گذاری نوین سالمندی، ارتقای تاب‌آوری و توسعه پایدار اجتماعی” بود.این رویداد بین‌المللی(کنفرانس منطقه‌ای آسیا و اقیانوسیه ۲۰۲۶)با شعار “یکپارچگی، نوآوری و پایداری؛ دستور کار مشترک برای سالمندی جمعیت” میزبان رهبران و مقامات ارشد دولتی، سازمان‌های بین‌المللی، دانشگاهیان، نمایندگان جامعه مدنی و بخش خصوصی از سراسر منطقه و جهان بود.

از آنجا که منطقه آسیا و اقیانوسیه در کانون شتابان‌ ترین تحول جمعیتی تاریخ معاصر قرار دارد؛ هدف این کنفرانس، بررسی فرصت‌ها و چالش‌های ناشی از سالمندی جمعیت و تقویت همکاری‌های منطقه‌ای جهت ایجاد جوامع فراگیر، نوآور و پایدار برای طول عمر بیشتر بود.

برنامه‌های این نشست در قالب نشست‌های سطح عالی، جلسات تخصصی موازی، رویدادهای جانبی و بازدیدهای میدانی، بر چهار محور اصلی تمرکز داشت.

۱_ اقتصاد نقره‌ای.

۲_ فناوری‌های نوین مبتنی بر هوش مصنوعی

۳_ جوامع مراقبتی پایدار

۴_ جوامع دوستدار سالمند

در روز نخست این کنفرانس، مهم‌ترین نشست تخصصی تحت عنوان پنل عالیرتبه “زندگی‌های طولانی‌تر؛ فرصت‌های مشترک” برگزار شد. این پنل به بررسی سیاست‌های کلان، چالش‌های ساختاری و الگوهای عملیاتی پاسخ به سالمندی جمعیت پرداخت.این نشست عالی با هم‌اندیشی و ارائه‌های تخصصی صاحب‌ منصبان و کارشناسان شاخص زیر برگزار شد.

اینجانب(سیدجواد حسینی) بعنوان رئیس سازمان بهزیستی کشور، دبیر شورای ملی سالمندان ایران و عضو هیئت علمی دانشگاه، پروفسور دو پنگ، رئیس مؤسسه سالمند شناسی و مدیر دانشکده جمعیت و سلامت دانشگاه رن‌ مین چین، سوفیا شکیل، مدیر توسعه انسانی و اجتماعی بانک توسعه آسیایی (ADB)، ساشی گیران، وزیر زنان، کودکان و حمایت اجتماعی فیجی و کارآفرین اجتماعی، هوانگ شنگ‌ وی، مدیرکل اداره امور سالمندی در وزارت امور مدنی چین، محمد زوناید عبدالرحیم ساکی، وزیر مشاور در امور برنامه‌ریزی بنگلادش و عضو پارلمان، پروفسور سارا هلن هارپر، رئیس مؤسسه سالمندی جمعیت دانشگاه آکسفورد و رئیس هیئت‌ مدیره HelpAge International، مالکی، معاون وزیر در امور توانمندسازی جامعه، جمعیت و نیروی کار وزارت توسعه ملی اندونزی، دکتر مری آن تساو، بنیان‌گذار و رئیس بنیاد تسائو،  نیکورن سومسومک‌ لانگ، وزیر توسعه اجتماعی و امنیت انسانی تایلند.

اینجانب به نمایندگی از جمهوری اسلامی ایران، در پنل عالیرتبه ضمن تشریح واقعیت‌های آماری و ابتکارات میدانی کشور، مواضع و جمعبندی خود را در قالب چهار پیام کلیدی به شرح زیر ارائه کردم.

اول طول عمر بعنوان دستاورد طول عمر ثمره و دستاورد موفقیت نظام سلامت و رفاه است؛ مسئله اصلی، پدیده پیری نیست بلکه آماده نبودن ساختارها و نهادها برای سازگاری با طول عمر است.

دوم شتاب سالمندی در ایران و گذار عمل‌گرایانه. ایران با سرعتی بیشتر از میانگین جهانی سالمند می‌شود(سهم افراد ۶۰ سال و بالاتر از حدود ۹.۵ درصد در سال ۱۳۹۵ به حدود ۱۳ درصد رسیده و تا ۱۴۳۰ به حدود ۳۱ درصد در برابر میانگین جهانی ۲۱.۵ درصد خواهد رسید) به همین دلیل، در سیاست‌ گذاری عمل‌گرا شده‌ایم و از ارائه خدمت منفعت‌ جویانه به سوی نظام مراقبت و توانمندسازی جامعه‌ محور حرکت می‌کنیم.

سوم سالمند بعنوان منبع و دارایی. سالمند، منبع است؛ آموزش، مهارت‌افزایی، داوطلبی، اشتغال مناسب و مشارکت اجتماعی پیرامون سالمندان، ظرفیت‌های اقتصادی و اجتماعی تازه‌ای ایجاد می‌کند.

چهارم هیچکس نباید جا بماند. زنان سالمند، سالمندان روستایی، سالمندان دارای معلولیت و تنها، باید در مرکز سیاست‌گذاری باشند و هر کشور باید متناسب با بافت بومی خود و بدون کپی‌برداری صرف از تجار دیگران، ارتقای نظام سالمندی را شکل دهد.

در ادامه پنل عالیرتبه، اهم اقدامات میدانی کشورمان برای حاضرین تشریح شد.توسعه ۸۴۰”مرکز مهر و گفت‌وگو” کانون‌های تسهیل‌گر نشاط اجتماعی… و مراودات بین‌ نسلی.طرح ابتکاری”سلام محله.” سازماندهی ۳۰۰۰محله بعنوان بستر اصلی توسعه خدمات و فعالیت‌های محلی سالمندان.اجرای آزمایشی”بانک زمان.” شیوه‌نامه مبادله زمان، مهارت و خدمات مراقبتی میان سالمندان و شهروندان.توسعه”بنیادهای فرزانگان.” واگذاری امور به نهادهای مدنی جهت انتقال تجارب نسلی و افزایش مشارکت سالمندان.در ادامه، با توجه به اینکه، منطقه آسیا و اقیانوسیه در حال حاضر شتابنده‌ ترین دگرگونی جمعیتی جهان را تجربه می‌کند؛ چالش واقعی عدم آمادگی ساختاری،نهادی و سیاستی برای بهره‌برداری از این موهبت است.لذا در پایان سخنانم با تکیه بر تجارب زیسته و طرح‌های میدانی اجرا شده در ایران و البته کشورهای منطقه آسیا و اقیانوسیه و سایر نقاط جهان، بسته پیشنهادی راهبردی جمهوری اسلامی ایران را با رویکرد”سرمایه‌ انگاری سالمندان”،”توسعه پایدار و فراگیر”و “همبستگی بین‌نسلی”به برگزار کنندگان کنفرانس(سازمان بین‌المللی بینش سالمندی، صندوق جمعیت سازمان ملل متحد، کمیته ملی سالمندی جمهوری خلق چین) ارائه کردم.

۱- سیاست‌گذاری در چارچوب‌های هنجاری و حقوق بین‌الملل.
_حمایت مشترک از تدوین و تصویب کنوانسیون بین‌المللی حقوق سالمندان.نظام بین‌الملل سال‌هاست که اسناد الزام‌آوری نظیر”کنوانسیون حقوق کودک” و “کنوانسیون حقوق افراد دارای معلولیت”را تصویب و اجرایی نموده است؛ با این وجود، خلاء یک ابزار الزام‌آور حقوقی مستقل برای دفاع همه‌جانبه از حقوق بنیادین سالمندان بشدت محسوس است. از HelpAgh،UNFPA و دولت چین تقاضا می‌شود که یک جبهه حمایتی مشترک در نهادهای سازمان ملل برای تسریع در تدوین و الزام‌ آوری “کنوانسیون بین‌المللی حقوق سالمندان” ایجاد کنند تا دسترس‌پذیری، کرامت انسانی و زیست شایسته سالمندان در اسناد جهانی تثبیت شود.ایجاد پلتفرم هم‌افزایی برای کشورهای دارای گذر جمعیتی سریع و درآمد متوسط.کشورهایی که پیش از دستیابی به درآمد سرانه کشورهای توسعه‌ یافته با پدیده سالمندی انبوه روبه‌رو می‌شوند، دارای الزامات سیاستی منحصر به فردی هستند. ایجاد یک کارگروه تخصصی میان‌ دولتی ذیل UNFPA جهت همگرایی سیاست‌های رفاهی این گروه از کشورها یک ضرورت است.

۲- محیط‌های دوستدار سالمند و _ارتقای مشارکت فعال اجتماعی

شبکه پایش منطقه‌ای و رسمیت‌ بخشی به دامنه نهم ایران(گردشگری سالمندی)._با عنایت به ۸دامنه استاندارد سازمان جهانی بهداشت برای شهرهای دوستدار سالمند، جمهوری اسلامی ایران دامنه نهم را تحت عنوان”گردشگری سالمندی و فراغت فعال” بعنوان یک ضرورت ارتقای سلامت روانی و پویایی سالمندان مفهوم‌ سازی نموده است. پیشنهاد می‌شود کارگروه مشترکی جهت پایش میدانی استانداردهای دسترس‌پذیری فیزیکی و دیجیتال و گنجاندن این شاخص تکمیلی در سطح آسیا و اقیانوسیه تأسیس شود.پیمان بین‌المللی مقابله با سالمند ستیزی.حمایت از اتصال تشکل‌های مردمی و بنیادهای فرزانگان به شبکه‌های بین‌المللی بمنظور محو کلیشه‌های منفی، ترویج فرهنگ احترام به کرامت سالمندان و استفاده از ظرفیت بازنشستگان و سالمندان در فرایندهای تصمیم‌سازی محلی و ملی.

۳- چتر حمایتی جامع، زنان سالمند تنها و مراقبت ادغام‌ یافته.

مطالعه تطبیقی و طراحی مدل‌های اختصاصی برای زنان سالمند تنها.زنانه شدن سالمندی و شیوع پدیده “سالمندی تنها” از آسیب‌پذیرترین پیامدهای دگرگونی جمعیتی است. پیشنهاد می‌شود با همکاری مشترک، مطالعه‌ای تطبیقی بر ساختار حمایت‌های اجتماعی از زنان سرپرست خانوار و سالمندان تنها در کشورهای منطقه انجام و مدل‌های مداخله‌ای جامعه‌محور باز طراحی شود.همکاری فنی در توسعه مراقبت‌های بلندمدت بر پایه پروتکل ICOPE.انتقال دانش فنی و تجارب بالینی و اجتماعی در راستای اجرای سراسری راهبرد سازمان جهانی بهداشت برای مراقبت یکپارچه سالمندان بمنظور بهینه‌ سازی ظرفیت‌های عملکردی و ممانعت از بستری‌ سازی‌های غیرضروری در مراکز شبانه‌روزی با اولویت مراقبت در منزل و محله.

۴- فناوری‌های نوین، مراقبت هوشمند و اقتصاد نقره ای.

همکاری راهبردی منطقه‌ای در بکارگیری هوش مصنوعی و ربات‌های مراقبتی.با توجه به پیشتازی چشمگیر جمهوری خلق چین در فناوری‌های دیجیتال، هوش مصنوعی، رباتیک و تله‌هلث، پیشنهاد می‌شود “شبکه مشترک انتقال فناوری‌های هوشمند مراقبت سالمندی” میان چین، ایران و کشورهای منطقه پایه‌گذاری شود تا هزینه‌های مراقبت در منزل کاهش یافته و امنیت زیستی سالمندان ارتقا یابد.نهاد سازی و تبادل تجربه در اکوسیستم اقتصاد نقره‌ای.بازتعریف بازار کالاها، خدمات، حمل‌ونقل و صنایع منطبق با سالمندان؛ سرمایه‌گذاری مشترک بر نوآوری‌های اجتماعی و کسب‌وکارهایی که سالمندان را هم بعنوان تولید کننده ارزش و هم بعنوان مصرف‌ کننده هوشمند در چرخه اقتصادی فعال نگه می‌دارند….

۵- شبکه پژوهشی، آینده‌ پژوهی و انتشار بین‌المللی بانک زمان.

تأسیس”کنسرسیوم منطقه‌ای پژوهش‌های نوین سالمندی.”تعریف کلان‌ پروژه‌های مشترک در خصوص تحلیل روندهای دموگرافیک، نیازسنجی میدانی طبقات مختلف سالمندان، سنجش اثربخشی مداخلات روانی-اجتماعی و تبیین مدل‌های اشتغال انعطاف‌ پذیر پس از بازنشستگی. مستندسازی و صدور مدل های بومی نوآورانه؛ بویژه طرح “بانک زمان.”ایران آمادگی دارد با حمایت نهادهای برگزار کننده، داده‌ها، سازوکارها و شیوه‌ نامه‌های عملیاتی این الگو را بعنوان یک دارایی مشترک منطقه‌ای جهت تاب‌آوری محله‌محور به اشتراک بگذارد.در ادامه پنل، سایر وزرا و صاحب‌نظران بین‌المللی به تبادل تجارب پرداختند که شامل:تأمین مالی پایدار و اقتصاد نقره‌ای(بانک توسعه آسیایی و چین)، توسعه مراقبت‌های جامعه‌محور (سنگاپور و تایلند)، ادغام سالمندی در اسناد توسعه ملی (بنگلادش و اندونزی)، امنیت درآمدی و رفع فقر ساختاری بویژه برای زنان سالمند(فیجی و HelpAge)،بود. پنل عالیرتبه با تجمیع تجارب مدیریت دولتی، الگوهای جامعه‌محور و شواهد علمی بکار خود پایان داد. اما نقطه درخشان این نشست، ارائه جامع ابتکارات میدانی و پیام‌ های راهبردی جمهوری اسلامی ایران بعنوان الگویی موفق از پیوند میان”دولت، جامعه محلی و تشکل‌های مردم‌ نهاد” بود که مورد توجه و استقبال گسترده شرکت‌ کنندگان و مقامات بین‌المللی حاضر در کنفرانس قرار گرفت