آلزایمر؛ آزمون سیاستگذاری در عصر سالمندی جمعیت

به گزارش پایگاه اطلاع‌رسانی دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور، ماه جهانی آلزایمر، بیش از آنکه صرفاً فرصتی برای افزایش آگاهی درباره یک بیماری باشد، فرصتی است برای بازاندیشی در نسبت جامعه با سالمندی، سلامت شناختی و کیفیت زندگی؛ به‌ویژه در شرایطی که ایران با شتاب به سوی سالمندشدن جمعیت حرکت می‌کند.

آلزایمر و سایر انواع دمانس، فقط حافظه یک فرد را تحت تأثیر قرار نمی‌دهند؛ بلکه استقلال و کیفیت زندگی فرد، خانواده، نظام مراقبت و در نهایت ساختارهای اجتماعی و اقتصادی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهند. با این حال، نباید زوال شناختی را پیامدی اجتناب‌ناپذیر از سالمندی دانست. سالمندشدن جمعیت یک واقعیت جمعیتی است؛ اما سالمندی همراه با ناتوانی، وابستگی و افت شناختی، تا حدی تحت تأثیر کیفیت سیاست‌ها و مداخلات ماست.

دانش امروز نشان می‌دهد که سلامت شناختی در خلأ شکل نمی‌گیرد. فعالیت بدنی، تغذیه مناسب، کنترل فشار خون، قند و چربی خون، سلامت شنوایی، کیفیت خواب، ارتباطات اجتماعی، مشارکت و فعالیت‌های شناختی، کاهش مواجهه با آلودگی هوا و دسترسی عادلانه به خدمات سلامت، همگی در کاهش خطر افت شناختی نقش دارند. بنابراین پیشگیری از دمانس صرفاً وظیفه نظام سلامت نیست؛ موضوعی میان‌بخشی است که به آموزش، محیط زیست، شهرسازی، حمل‌ونقل، تأمین اجتماعی، فرهنگ و سبک زندگی نیز مربوط می‌شود.

در ایرانِ در حال سالمندشدن، این مسئله اهمیت مضاعفی دارد. اگر امروز برای سلامت شناختی، پیشگیری، تشخیص به‌هنگام، حمایت از خانواده‌ها و توانمندسازی مراقبان برنامه‌ریزی نکنیم، در سال‌های آینده با مسئله‌ای مواجه خواهیم شد که ابعاد آن بسیار فراتر از نظام درمان خواهد بود و هزینه‌های اجتماعی و اقتصادی قابل‌توجهی بر جامعه تحمیل خواهد کرد.

از منظر دبیرخانه شورای ملی سالمندان، مواجهه با آلزایمر و دمانس نباید به درمان بیماری پس از بروز محدود شود. ما نیازمند حرکت از «مدیریت بیماری» به «مدیریت مسیر سالمندی» هستیم؛ مسیری که در آن سلامت جسمی، روانی، اجتماعی و شناختی در کنار یکدیگر دیده شود و پیشگیری، سال‌ها پیش از بروز بیماری آغاز شود.

در این میان، تشخیص زودهنگام نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. پیام جهانی امسال، «هرچه زودتر بدانید، بیشتر می‌توانید انجام دهید»، فقط یک پیام پزشکی نیست؛ یک پیام اجتماعی و سیاستی است. تشخیص به‌موقع می‌تواند امکان مداخله زودهنگام، برنامه‌ریزی برای آینده، حفظ استقلال فرد و آمادگی خانواده را افزایش دهد.

سالمندی جمعیت صرفاً به معنای بیشتر شدن سال‌های زندگی نیست؛ مسئولیت ما این است که این سال‌های بیشتر، تا حد امکان با سلامت، استقلال، مشارکت و کرامت همراه باشد. ماه جهانی آلزایمر فرصتی است تا تأکید کنیم برای جامعه‌ای که بیشتر عمر می‌کند، باید از امروز برای سالم ماندن مغز و حفظ کیفیت زندگی نیز سیاستگذاری کنیم.

مجید فولادیان

رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان