۷۰درصد سالمندان تنها افسرده هستند

جمعیت سالمندی کشور حدود ۱۲ درصد است و براساس برآوردها تا سال ۱۴۳۰ به حدود ۳۰ درصد می‌رسد. اگر در فرزندآوری جهشی رخ ندهد و پنجره جمعیت بسته شود، آثار زیانباری برای جامعه در پی‎خواهد داشت.

چون با کاهش موالید بعد جمعیتی خانواده‌ها کم شده و سالمندان مجبور به سکونت در مراکز نگهداری یا زندگی تنها خواهند شد. به گفته مسئولان بیمه سلامت، در هر محله از استان تهران حدود ۴۰۰ سالمند تنها زندگی می کنند. حالا این موضوع در کنار صحبت‎های مدیر گروه طب سالمندی دانشگاه علوم پزشکی تهران که می‎گوید: «حدود ۷۰ درصد سالمندانی که تنها زندگی می‎کنند یا در مراکز نگهداری هستند، افسردگی دارند.» ابعاد این بحث را گسترده‌تر می‌کند.

دکتر علیرضا نمازی، مدیر گروه طب سالمندی دانشگاه علوم پزشکی تهران با بیان اینکه رشد جمعیت سالمندی در ایران سونامی‌وار است، می‎گوید: «سالمندی این روزها بحث روز دنیا و بویژه ایران است، به همین دلیل باید توجه ویژه‎ای به نیازهای این گروه سنی داشته باشیم. روند روبه‌رشد جمعیت سالمندی در کشورهای توسعه‌یافته مثل ژاپن و اروپا طی فرآیند طولانی‌مدت و شیب ملایم رخ داده است. به همین دلیل برنامه‌ریزی برای جمعیت سالمندی را خیلی زودتر از کشورهایی مثل ما آغاز کردند و فرصت کافی برای اجرای برنامه‌ریزی‎هایشان را داشتند. حالا ایران در مدت زمان کوتاهی با جمعیت انبوهی از سالمندان روبه‌رو خواهد شد و همین موضوع توانایی و فرصت مناسب برای ایجاد زیرساخت ویژه برای این گروه سنی خاص را از ما گرفته است.»

براساس تعریف سازمان بهداشت جهانی، افراد بالای ۶۰ سال سالمند هستند. دکتر نمازی با بیان این موضوع توضیح می‎دهد: « کشورهای پیشرفته ۶۵ سال یعنی ۵ سال بالاتر از سن اعلامی سازمان بهداشت جهانی را ورود به سن سالمندی عنوان کردند و ایران هم ۶۵ سال را سن سالمندی لحاظ می‎کند. کشورها براساس تعداد و رشد جمعیت همچنین فعال و مولد بودن جمعیت می‎توانند به کشورهای جوان و سالمند دسته‌بندی شوند. براساس تعاریف بین‌المللی، اگر کشوری ۸ درصد از جمعیتش بالای ۶۵ سال یا ۱۲ درصد از جمعیتش بالای ۶۰ سال باشد، کشور سالمند محسوب می‎شود. بنابراین ایران اکنون با داشتن ۱۲ درصد جمعیت سالمند، جزو کشورهای سالمند محسوب می‎شود.»

به گفته او، دو دلیل برای سالمند شدن جمعیت وجود دارد: اول اینکه با پیشرفت تکنولوژی و علم در حوزه بهداشت و درمان تشخیص بیماری‎ها افزایش پیدا می‎کند و افراد طول عمر بیشتری را تجربه می‎کنند، به همین دلیل سالمند بیشتری خواهیم داشت. دلیل بعدی به جمعیت مولد و تولد فرزند مرتبط است. اگر به طور متوسط نرخ کل باروری به مدت طولانی زیر ۱.۴ باشد، نسل و گروه سالمندی نسبت به مولد افزایش پیدا می‎کند.

پنجره جمعیتی سال ۱۴۳۵ کاملاً بسته می‎شود

دکتر نمازی با اشاره به زمان بسته شدن پنجره جمعیتی در کشور می‎گوید: «اگر می‎خواهیم ایران کشوری سالمند نباشد، باید برای آن برنامه‌ریزی و هزینه کنیم تا جمعیت جوان کشور و موالید افزایش پیدا کند. افزایش ضریب جمعیتی در ایران اکنون زیر یک است و اگر می‌خواهیم افزایش موالید داشته باشیم باید ضریب را به ۱.۹ برسانیم تا افزایش جمعیت سالمندی را کمی تحت‌الشعاع خود قرار دهد. پنجره جمعیتی از سال ۱۴۱۰ شروع به بسته شدن می‎کند و سال‎های ۱۴۳۰ و ۱۴۳۵ این پنجره جمعیتی بسته می‎شود. سال ۱۴۰۲ ایران در اوج پنجره جمعیتی بود، حالا دو سال گذشته است و هنوز نتوانسته‌ایم کاری برای افزایش نرخ زاد و ولد انجام دهیم.»

مدیر گروه طب سالمندی دانشگاه علوم پزشکی تهران با بیان اینکه هر سالمند بالای ۷۰ سال حداقل ۳ بیماری مزمن و زمینه‎ای دارند، می‎گوید: «از هر سالمند یک نفر پوکی استخوان دارد و یک نفر هم در معرض این بیماری‎ است. همین بیماری‎ها نیاز به تغذیه ویژه دارد. افرادی که مشکل کلیوی یا فشار خون دارند، باید جدول تغذیه‎ای خاصی را دنبال کنند. حتی نوع پخت‌و‌پز غذا هم برای این گروه مهم تلقی می‎شود. اما اکنون با چالشی در مورد سالمندان تنها روبه‌رو هستیم به نام سوء‌تغذیه. افرادی که تنها زندگی می‎کنند، هیچ میل و رغبتی به پختن و خوردن غذا ندارند و همین موضوع در طولانی‌مدت موجب سوء‌تغذیه این سالمندان می‎شود.»

هر سالمند بالای ۷۰ سال در سال ۳ بار سقوط می‎کند

دکتر نمازی در مورد برنامه‌ریزی برای سلامت روان سالمندان می‎گوید: «بالای ۷۰ درصد از سالمندان ما که تنها زندگی می‎کنند یا در خانه سالمندان نگهداری می‎شوند، دچار افسردگی هستند. سالمندانی که خارج از این گروه‎ها هستند، تا حدود ۲۵ درصد افسردگی دارند. البته خدمات خوبی در حوزه سلامت افراد به مردم ارائه می‎شود، اما آنچه در مورد سالمندان مطرح می‎شود، دسترسی این افراد به خدمات سلامت روان است. با ویزیت‎های برخط، دسترسی مناسبی به خدمات بهداشتی و درمانی ایجاد شده است که در دوران کرونا به‌خوبی خودش را نشان داد و باید همین روند را ادامه دهیم. ویزیت‎های برخط این امکان را می‌دهدکه سالمندان در آلودگی هوا، گرما و سرما از خانه خارج نشوند و خطرات زمین‌خوردگی هم کاهش پیدا می‎کند. طبق بررسی‌های انجام‌شده سالمندان بالای ۶۰ سال حداقل یکبار در سال تجربه سقوط دارند. حالا اگر همین عارضه را در افراد بالای ۷۰ سال نگاه کنیم، سالی ۳ بار سقوط می‎کنند. به طور کلی در حوزه سالمندی با کمبود نیرو، امکانات و منابع روبه‌رو هستیم. مثلاً درخصوص متخصص سالمندی حدود ۴۰ تا ۴۵ متخصص در کشور فعالیت می‌کنند.»