سیاست‌ها و برنامه‌های جمعیتی در ایران

مرکزی / استان مرکزی در قاب سیاه و سفیدِ جمعیت

استان مرکزی در قلب ایران یکی از قطب‌های مهم اقتصاد کشور شناخته شده اما در حوزه آسیب‌های اجتماعی و سیاست‌های جمعیتی با مشکلاتی دست به گریبان است که باید به صورت اورژانسی و با نگاه همه‌ جانبه‌نگر و علمی در راستای ترمیم آن‌ها گام برداشت.

استان مرکزی در قلب ایران یکی از قطب‌های مهم اقتصاد کشور شناخته شده اما در حوزه آسیب‌های اجتماعی و سیاست‌های جمعیتی با مشکلاتی دست به گریبان است که باید به صورت اورژانسی و با نگاه همه‌ جانبه‌نگر و علمی در راستای ترمیم آن‌ها گام برداشت.

به گواه مستندات رسمی منتشر شده استان مرکزی، رتبه دوم کاهش ازدواج  کشور را پس از اصفهان به خود اختصاص داده که این چالش تهدیدی جدی برای سلامت اجتماعی است و باید ابعاد و زوایای آن از سوی جامعه شناسان، نخبگان اجتماعی و فرهنگی و روانشناسان واکاوی شود.

ولادت، فوت، ازدواج و پیری چهار واقعه‌ حیاتی در شکل‌گیری جامعه و رقم خوردن مناسبات آن است که باید با برنامه‌های هدفمند تناسب این زنجیره مهیا شود و خروج هر یک از تعادل به بنیان خانواده، جمعیت بانشاط و کیفیت سلامت اجتماعی آسیب‌زده و تبعات دامنه‌داری را گریبان‌گیر جامعه می‌کند.

در دهه‌های اخیر علاوه بر کاهش موالید، تناسب مناسبات خانواده در وقایع ازدواج و طلاق نیز تغییرات ماهوی داشته و جامعه‌ای که میزان آمار تولد آن کمتر باشد  و ازدواج نیز بهنگام و درحد انتظار در آن رخ ندهد در سیاست‌های جمعیتی با مسایل جدی مواجه خواهد شد.

سه هزار و ۷۷۱ واقعه ازدواج در سال جاری در استان مرکزی به ثبت رسیده که ۳۲۲ مورد آن در مناطق روستایی و سه هزار و ۴۴۹ مورد در شهر به ثبت رسیده‌ و این آمار در قیاس با سال گذشته کاهش دارد به‌ طوری که در مدت مشابه قبل، هشت هزار و ۲۹۵ ازدواج بوده است.

آمار ولادت ثبتی امسال استان مرکزی نیز سه هزار و ۶۷۴ واقعه بوده‌ است که در قیاس با مدت مشابه سال گذشته ۱۷ درصد کاهش نشان می‌دهد.

سیاست‌ها و برنامه‌های جمعیتی در ایران بر پویایی رشد و حجم جمعیت متمرکز است اما گذری بر آمارها در این خطه شرایط دیگری را بیان می‌کند و این در حالی است که کاهش سریع باروری در دو دهه اخیر منجر به تغییرات بنیادی در ساختار سنی جمعیت شده  است.

در بستر این تغییرات گامی  از تحولات جمعیتی در ایران با عنوان  «پنجره جمعیتی» کلید خورده که وضعیتی موقت در ساختار جمعیتی ایران است.

در این برنامه که از سال ۱۳۸۵ آغاز شده و برای حدود چهار دهه طول می‌کشد باید نسبت جمعیت در سنین فعالیت به حداکثر خود برسد و نسبت‌های وابستگی سنی کاهش یابد و در نتیجه با نیروهای انسانی سالم و هدفمند فرصت طلایی و منحصربه‌فرد فراروی توسعه اقتصادی قرار گیرد.

مدیرکل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری مرکزی گفت: واقعه ولادت امسال استان نسبت به سال گذشته ۱۷ درصد در مناطق شهری و ۲۰ درصد روستاهای استان کاهش داشته است و سه هزار و ۲۰۰ واقعه فوت در پنج ماه امسال اتفاق افتاده که یک‌هزار و ۹۷۳ مورد آن در حوزه شهری و یک‌هزار و ۲۲۷ نفر در روستاهای استان  فوت کرده‌اند.

«احمد سجادی» اظهار  داشت: امسال روزانه ۴۳ واقعه ولادت و ۲۰ واقعه فوت در استان مرکزی به ثبت رسیده است.

مدیرکل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری مرکزی گفت: یک‌هزار و ۱۱۸ واقعه طلاق در پنج ماه اول امسال در دفاتر طلاق به ثبت رسیده که ۱۴۷ مورد آن در مناطق شهری  و ۶۷ مورد در روستاها گزارش شده است.

سجادی افزود: اراک با ۱۲ و یک دهم درصد و در کمیجان با چهار و هفت دهم درصد بیشترین نرخ ولادت استان مرکزی را در  پنج ماه اول امسال به خود اختصاص داده‌اند و تفرش و آشتیان به ترتیب با ۶ و هشت دهم درصد کمترین نرخ ولادت استان را دارند.

وی اظهار داشت: قزوین، قم و خراسان شمالی در جایگاه‌های بعدی قرار دارند و بیشترین ازدواج‌ها در مناطق سنی‌نشین شکل گرفته است که  واکاوی علت کاهش ازدواج نیازمند بررسی علمی و ارایه راهکار و بهره‌گیری از دانش جامعه شناسان در این حوزه است.

مدیرکل دفتر امور اجتماعی استانداری مرکزی خاطرنشان کرد: شاید یکی از علل پیچیده این رخداد در استان مرکزی گرانی مسکن  و نبود تمکن مالی برای تامین سرپناه از سوی جوانان باشد و در کنار آن نیز نداشتن شغل و بیکاری موجب شود که جوانان ازدواج را از اولویت‌ها خارج کرده و در با وجود نیاز و خواست قلبی نتوانند شرایط لازم را برای آن مهیا کرده و تشکیل خانواده دهند.

سجادی افزود: رد پای برخی چالش‌های حوزه فرهنگی نیز باید در پدیده کاهش آمار ازدواج استان مرکزی از سوی دانشگاهیان و فرهیختگان فرهنگی و اجتماعی به نقد و نظر گذاشته شود و در این زمینه نیاز است که راهبردهای عملی در ترمیم اخلاق و بهبود برخی مشکلات اعمال در سطح ملی و کلان جامعه شود.

وی اظهار داشت: جامعه ایران در حال گذار از سنت به مدرنیته است و از این رهگذر برخی آسیب‌ها تا تثبیت شرایط اجتماعی محتمل است و یکی از آن‌ها شاید تغییر رفتار در الگوی ازدواج باشد که نمونه‌هایی از آن به‌صورت رواج برخی شیوه‌های جدید ازدواج از جمله ازدواج سفید مشهود بوده و به تشکیل خانواده سنتی تنه می‌زند.

مدیرکل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری مرکزی گفت: هزینه‌های ازدواج نیز شاید یکی از عوامل بازدارنده جوانان باشد برای مثال چشم و هم‌چشمی در برگزاری مراسم، وجود تورم بالا در جامعه و نبود توان مالی در تامین مایحتاج اولیه زندگی و حتی برخی رفتارهای سودجویانه به مهریه نیز باید به دقت ارزیابی و برای گذر از آن‌ها از سوی تصمیم سازان کلان نسخه‌های عملی و کارآمد در جامعه اجرایی شود تا مقوله ازدواج رونق پذیرد.

سجادی اظهار داشت: سال ۸۴ قانون تسهیل ازدواج به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید اما اجرای آن مغفول مانده است و هر روز شرایط و آمارها ابعاد نگران کننده‌تری از کاهش رغبت جوانان به تشکیل زندگی مشترک را نشان می‌دهند.

وی گفت: اجرای این قانون بستر مطلوبی برای افزایش آمار ازدواج است اما کافی نیست و باید جنبه اقتصادی مقوله ازدواج بیشتر تقویت شود.

 مدیرکل امور اجتماعی و فرهنگی استانداری مرکزی افزود: دولت با فشارهایی که به مجموعه بانک‌ها برای پرداخت تسهیلات ازدواج وارد کرده است می‌کوشد زمینه ازدواج جوانان را تسهیل کند اما روند دریافت و ضامن بانکی از دیگر موانع این مهم است.

سجادی اظهار داشت: هزینه مراسم ازدواج سنگین است و می‌توان با بهره‌گیری از توان دستگاه‌های دولتی با در اختیار گذاشتن سالن همایش‌ها به ازدواج جوانان سرعت داد و در این راستا طرح دهکده خانواده در دانشگاه آزاد اسلامی استان مرکزی به‌ عنوان الگوی پایه کلید زده شده است تا از صفر تا ۱۰۰ مراسم ازدواج در این مجموعه صورت گیرد.

مدیرکل ثبت اسناد و املاک استان مرکزی نیز گفت: هشت هزار و ۳۶۹ واقعه ازدواج پارسال در استان به ثبت رسید که نسبت به مدت مشابه قبل ۱۴ درصد کاهش داشته است.

سید «رضا صدری» افزود: ۲ هزار و ۹۴۹ واقعه طلاق نیز سال گذشته در استان مرکزی به ثبت رسید که نسبت به مدت مشابه قبل آن ۱۴ درصد کمتر شده اما وجود این تعداد واقعه طلاق نیز در استان جاری تامل دارد.

وی  اظهار داشت: ۹۸ دفتر اسناد رسمی، ۵۸ دفتر ازدواج، ۲۶ دفتر طلاق در استان وجود دارد که وقایع مربوط به خانواده را ثبت می‌کنند و این مجاری بهترین آمار در دست جامعه‌شناسان و تصمیم‌سازان است که با مطالعه عمیق آن نسخه کارآمدی را برای سلامت اجتماعی داشته باشند.

مدیر درگاه همسان گزینی تبیان استان مرکزی گفت: ۶۰۰ جوان آماده ازدواج با تحصیلات دکتری، کارشناسی ارشد و کارشناسی در یک سال اخیر در سامانه همسان گزینی این استان ثبت نام کرده‌اند.

حجت‌الاسلام «علی نیک‌عهد» افزود: ثبت‌نام افراد مجرد در سایت همسان‌گزینی فرصتی برای متقاضیان ازدواج فراهم می‌کند تا زوج مناسب خود را در سطح کشور بیابند.

وی گفت: این سامانه با رویکرد زندگی پایدار و با هدف رعایت اصول صحیح همسرگزینی، انتخاب عاقلانه شریک زندگی و آموزش زوج‌های جوان برای زندگی پایدار با رعایت شئون شرعی، اخلاقی و علمی با رویکرد دینی و ترویج سنت حسنه ازدواج در میان جوانان راه‌اندازی شده است.

مدیر درگاه همسان گزینی تبیان افزود: سامانه همسان‌گزینی تبیان به‌ عنوان نخستین و ‌تنها سامانه رسمی و قانونی و فراگیر ملی ازدواج با هدف ترویج این امر مهم دینی و آگاهی بخشی به جوانان و مشاوره‌های قبل و بعد از ازدواج فعالیت خود را آغاز کرده است.

حجت‌الاسلام نیک‌عهد اظهار داشت: طرح ملی همسان‌گزینی در استان مرکزی  ناشناخته است و لازم است فعالیت‌های تبلیغی و آگاه‌سازی جوانان و خانواده‌ها انجام و از ظرفیت ۶۰ دستگاه اجرایی استان برای کمک به آغاز زندگی مشترک زوج‌های جوان استفاده کرد.

وی، افزایش کیفیت ازدواج را در این طرح مهم دانست و گفت:‌ در این راستا زوج‌ها از مشاوره پیش از ازدواج و بسته‌های آموزشی بهره‌مند می‌شوند و یکی از ویژگی‌های همسان‌گزینی تبیان مورد تایید بودن آن  از سوی پلیس فتا  است که نشانگر مهر اعتماد است.

مدیر همسان گزینی تبیان استان مرکزی با گلایه از اداره کل ورزش و جوانان استان مرکزی اظهار داشت: این اداره کل همه ظرفیت خود را در حوزه ورزش به‌کار گرفته و در زمینه موضوعات اجتماعی جوانان از جمله ازدواج فعالیت چشمگیری نداشته است.

حجت‌الاسلام نیک عهد گفت: این مجموعه از داشتن یک مکان برای فعالیت‌های خود محروم است و ورزش و جوانان با داشتن سالن و مکان‌های متعدد از دادن یک فضا به همسان گزینی استان خودداری می‌کند.

وی اظهارداشت: با توجه به اینکه کلیه مراحل آشنایی تا ازدواج متقاضیان در سایت همسان گزینی با اطلاع و نظارت کامل خانواده‌ها و مشاوران خبره در این زمینه صورت می‌گیرد این مرکز از اطلاعات متقاضیان خود صیانت کرده و حافظ منافع آنان است.

مدیر همسان‌گزینی تبیان استان مرکزی گفت : نحوه استفاده از سامانه ملی همسان‌گزینی تبیان به این شکل است که افراد مجرد ساکن در استان مرکزی می‌توانند با مراجعه به دامنه http://hamsan.tebyan.net از کد معرف ۲۳۳۹۷ برای استان مرکزی استفاده کرده و ثبت‌نام کنند و پس از آن پرونده بررسی و برای تکمیل مصاحبه حضوری صورت می‌گیرد و  فرم‌های متقاضیان از سوی کارشناسان ذی‌صلاح بررسی شده و در صورتی که موارد مناسب آنان در بانک جامع معرفان تبیان وجود داشته باشد نمایه می‌شود.

حجت‌لاسلام نیک عهداظهارد اشت: مشاوره قبل و بعد از ازدواج، مشاوره خانواده، مشاوره تربیتی، مشاوره بالینی (افسردگی، اضطراب و وسواس) و دوره‌های آموزشی از جمله خدماتی است که در این مرکز به مراجعان ارایه می‌کند.

مدیرکل بهزیستی استان مرکزی گفت: مرکزی به‌عنوان سومین استان پیر کشور نام گرفته که با کاهش نرخ موالید امسال بعد از استان گیلان دومین استان پیر کشور را دارد.

«زهرا امینی» افزود ۱۵۵ هزار سالمند در استان مرکزی زندگی می‌کنند که این رقم ۱۰ درصد جمعیت استان را شامل می‌شود و تعمقی در این آمار با نیم نگاهی به موارد ازدواج و طلاق و آمار موالید لزوم مداخلات بهنگام و اصولی را در سیاست‌های جمعیتی این منطقه برجسته‌تر می‌کند.

کارشناسان و دست اندرکاران امور اجتماعی بر این باورند که استان مرکزی نیازمند نقشه راه هدفمند در بهبود و اصلاح ساختار جمعیتی است و برای این مهم باید علل دخیل در بروز شرایط حاکم به درستی از سوی کارشناسان امر شناسایی شود و از طریق مرکز دیده‌بانی اجتماعی استان راهبردهای اثربخش به مرحله اجرا گذاشته شود.

مناسبات جمعیتی به‌عنوان یکی از مولفه‌های اساسی توسعه پایدار است که باید چرخه نیروی انسانی ماهر و کارآمد در سایه سلامت و نشاط اجتماعی مهیا باشد تا بتوان راهبردهای ترسیم شده توسعه را به منصه ظهور گذاشت.

زندگی مشترک و چتر حمایتی از آن در مراحل تشکیل و تداوم خانواده در شرایط گذار باید یکی از اولویت‌های حوزه اجتماعی باشد و نیاز است که با نگاهی تیزبین بدون مخفی‌کاری در آمارها و شناخت شاکله رفتاری نسل جدید و مشکلات اقتصادی و اجتماعی به گونه‌ای برنامه‌ریزی شود تا نسل جوان فرصت ازدواج و مهارت حفاظت از خانواده را بیش از پیش داشته باشند و پیوست‌های سلامت اجتماعی از این منظر روز به روز در جامعه تقویت شود.

منبع: ایرنا