به مناسبت روز جهانی سالمندان؛

تجربه و دانش سالمندان، چراغ راه جامعه

روز جهانی سالمندان فرصتی مغتنم برای تکریم و پاسداشت این قشر گرانقدر است. سرمایه های ارزشمند جامعه که می توان با اقدام های مناسب از تجربه و دانش آنها در مسیر بهره وری حوزه های گوناگون استفاده کرد و اینگونه انگیزه و امید به زندگی را در آنان ارتقا بخشید.

روز جهانی سالمندان فرصتی مغتنم برای تکریم و پاسداشت این قشر گرانقدر است. سرمایه های ارزشمند جامعه که می توان با اقدام های مناسب از تجربه و دانش آنها در مسیر بهره وری حوزه های گوناگون استفاده کرد و اینگونه انگیزه و امید به زندگی را در آنان ارتقا بخشید.

سالمند به فرد بالای ۶۰ سال سن گفته می شود اما اینک امید به زندگی و سلامتی افراد در سن های بالاتر با رشد بهداشت و پیشرفت مراقبت های پزشکی افزایش یافته است. البته این موضوع در کشورهای توسعه یافته ملموس تر به شمار می رود اما بسیاری از کشورهای در حال توسعه هم در این مسیر حرکت می کنند که از جمله می توان به ایران اشاره داشت. در واقع دوره سالمندی از مرحله های مهم زندگی است و افراد با دوراندیشی در جوانی خواهند توانست این مرحله را به بهترین شکل سپری کنند. 

اینک بایستی با فرهنگ سازی درست و برقراری شرایط مناسب در مسیر تکریم و سلامت سالمندان حرکت کرد و در جهت رفاه و آسایش آنان گام برداشت. همچنین باید به دیدگاه و باورهای این قشر با دیده احترام نگریست زیرا آنها در شرایط و روزگاری متفاوت رشد یافته اند و سنت های خاص خود را دارا هستند و به همین دلیل نباید با گرایش های جدید و نوگرایی دنیای کنونی سبب آزردگی خاطر سالمندان شد. 

احترام به سالمندان و تکریم آنان از مهم ترین آموزه های فرهنگ اسلامی به شمار می رود. قرآن کریم در آیه ۲۳سوره اسراء می فرماید: «به پدر و مادر نیکی کنید. هرگاه یکی از آن دو، یا هر دو آنها نزد تو به سن پیری رسند، کمترین اهانتی به آنها روا مدار و بر آنها فریاد مزن و گفتار لطیف و سنجیده و بزرگوارانه به آنها بگو.» 

حضرت محمد(ص) نیز در ارتباط با سالمندان می فرمایند:«به پیران و بزرگان خود احترام کنید و بر کوچکتران خود رحمت و عنایت داشته باشید».

اهمیت والای سالمندان در جامعه و ضرورت توجه به ابعاد گوناگون این دوره از زندگی آنها سبب شد، نخستین روز اکتبر به عنوان «روز جهانی سالمندان» نامگذاری شود تا آنگونه که شایسته است، این قشر را تکریم کرد و در مسیر تامین نیازهای آنان گام برداشت. 

پژوهشگر گروه اطلاع رسانی ایرنا با توجه به روز جهانی سالمندان با «محسن سلمان نژاد» رییس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور به گفت وگو پرداخته است. 

***ایرنا: با توجه به افزایش جمعیت سالمند در کشور وضعیت آنان چگونه است؟
**سلمان نژاد: سن سالمندی از نظر سازمان جهانی بهداشت در بسیاری کشورهای در حال توسعه از جمله ایران بر مبنای ۶۰ سال است. بر پایه آخرین آمار در ۱۳۹۵ خورشیدی ۹٫۳۷ درصد از جمعیت کشور در مرحله سالمندی قرار دارند که هفت میلیون و ۴۵۰ هزار تن را شامل می شود. این رقم در استان های مختلف کشور با پراکندگی همراه است، به عنوان نمونه در استان گیلان بیش از ۱۰ درصد جمعیت سالمند هستند و این رقم در استان سیستان و بلوچستان پنج درصد به شمار می رود. با توجه به اینکه بحث بیماری و درمان در دوره سالمندی بیش از دیگر دوره های زندگی فرد مورد توجه است، دولت ها باید به مقوله پیشگیری بیشتر توجه کنند تا هزینه های مربوط به حوزه سلامت را در این مرحله کاهش دهند.

***ایرنا: شرایط اشتغال و آموزش سالمندان را در کشور چگونه ارزیابی می کنید؟
**سلمان نژاد: اشتغال سالمندان پس از بازنشستگی بسیار اهمیت دارد زیرا افراد پس از فارغ شدن از کار و بازنشستگی، نیاز جدی دارند تا برای جلوگیری از گوشه گیری و برخورد با مشکل ها به فعالیت خود در جامعه ادامه دهند. در اینجا شغل به معنای درآمد بیشتر آنچنان دارای اهمیت نیست و بیشتر بحث سرگرم ماندن سالمند مطرح است چون وقتی فرد نقش خود را در جامعه از دست می دهد باید با سپردن نقش های دیگر این کمبود را جبران کرد. اگر این اتفاق بیفتد به طور یقین سالمندی به عنوان یک فرصت خواهد شد و افراد با تجربه و با تدبیر کشور به اشتغال و نشر اندیشه و تجربه خود در جامعه می پردازند. در زمینه آموزش سالمندان نیز شکاف های میان نسلی از نظر دانش باید برطرف شود تا سالمندان به روز باشند. دانش زندگی اجتماعی که جوانان و قشرهای دیگر به آن دسترسی دارند، باید همه گیر شود تا سالمندان نیز برای حضور در اجتماع به دانش روز مجهز شوند.

***ایرنا: برای توانمند سازی سالمندان چه بسترسازی هایی صورت گرفته است؟ 
**سلمان نژاد: محیط سالمند باید برای توانمند کردن او مناسب سازی شود، به آن معنا که تمام مکان هایی که سالمند در آن زندگی می کند، دارای شرایط مطلوبی باشد. یعنی از داخل منزل تا جاهایی که برای تفریح می رود و مکان هایی که بره منظور انجام دادن کارهای اداری نیاز به حضور در آن دارد، اینگونه سالمند می تواند با فراغ بال و بدون نگرانی به کارهای اجتماعی خود رسیدگی کند. در این خصوص پیوندهای اجتماعی هم به عنوان نکته ای مهم قابل تاکید است و باید سعی شود تا با اشاعه آن در سازمان های مردم نهاد، سالمندان بتوانند در قالب گروه های کوچک همیشه در کنار هم فعال باشند. این موضوع در کشور در حال پیگیری است. بنابراین اگر به این شکل به دوره سالمندی نگریسته شود و در جهت اعتلای آن در قالب مطالعه ملی برنامه تدوین کرد، تمام چیزهایی که برای این دور تهدید به شمار می رود، به طو یقین به فرصت تبدیل خواهد شد.

***ایرنا: سند راهبردی سالمندی در بردارنده چه هدف ها و برنامه هایی است و در چه مرحله ای قرار دارد؟
**سلمان نژاد: مطالعه و کار روی سند راهبردی سالمندی پس از جلسه های مختلف که از پنج سال پیش آغاز شده، اینک به مرحله مطلوب و امیدوار کننده ای رسیده است. تدوین سند از طرف وزارت بهداشت و درمان صورت پذیرفت و بخشی از کار نیز در دبیرخانه سالمندی انجام می شود. هرچند در این راستا بحث تولیت و این که مسوولیت آن بر عهده چه نهادی قرار دارد، همچنان در جریان است زیرا سالمندی میان رشته محسوب می شود و حوزه های اجرایی مربوط به آن هم میان وزارت خانه ها به شمار می رود. از حدود هشت ماه پیش جلسه هایی در سازمان برنامه و بودجه تشکیل شد و سند راهبردی سالمندی در حال نهایی شدن است. با توجه به این که سالمندی در حوزه وزارت رفاه تعریف شده است می توان به پیامدهای بسیار خوب سند امیدوار بود چرا که بر پایه آن، سیاستگذاری های مناسبی در کشور روی خواهد داد.

***ایرنا: آیا امکانات سالمندان و زمینه های برخورداری از رفاه در کشور با رشد جمعیت سالمندی متناسب است؟ 
**سلمان نژاد: از نظر تئوری، رشد خوبی در زمینه دانش سالمندی وجود دارد و کشور در حال شناسایی پتانسیل ها و زمینه برای انجام دادن فعالیت ها است اما باید دانست، در چند دهه گذشته با توجه به رشد جمعیت سالمند و به وجود آمدن مشکل های اقتصادی در خانواده ها، جمعیت سالمندان تنها در کشور زیاد شده است زیرا خانواده ها به شکل هسته ای شده اند و سالمندان تنهاتر از گذشته روزگار می گذرانند که این مهم یک تهدید به شمار می رود که باید آن را به فرصت تبدیل کرد. هنگامی که از دوره سالمندی فعال یاد می شود، باید به خطر سالمندی تنها پی برد و کمک کرد تا قشر سالخورده را گوشه گیری جدا کرد. 

واقعیت این است که باید روی این مساله مطالعه و اقدام صورت گیرد و آموزش صورت پذیرد تا کشور در این زمینه عقب نماند. همچنین نباید نگران بود چرا که هنوز ۷۰ درصد جمعیت کشور سنی میان ۱۵ تا ۶۰ سال دارند اما همین ۷۰ درصد که مربوط به انفجار جمعیتی در دهه ۶۰ خورشیدی هستند، در ۲ تا سه دهه آینده جمعیت سالمند کشور را تشکیل خواهند داد و ایران در زمره کشورهایی قرار می گیرد که جمعیت سالمند بالایی خواهد داشت و این نگران کننده است. در این زمینه باید برنامه ها به شکل عینی و بالفعل تبدیل شود تا بتوان بر مشکل ها غلبه کرد. 

***ایرنا: آیا برای نیازهای سالمندان محروم مطالعاتی صورت گرفته است تا با حفظ ارزش و کرامت آنان به نیازهای واقعی و ضروری این قشر رسیدگی شود؟
**سلمان نژاد: این موضوع از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است، در این خصوص در همه جهان طرح پیمایش سالمند را انجام می دهند و با مطالعه بر نمونه ها که کل جامعه را نشان می دهد، این کار صورت می گیرد. پرسشنامه هایی تهیه و آن را در اختیار نمونه ها قرار می دهند. در این زمینه برای نخستین بار این اتفاق در کشور حال شکل گیری و سیاست گذاری دقیقی به شکل منطقه ای و انسانی صورت گرفته است که در سال آینده پس از موج نخست این مطالعه به منابع خیلی خوبی دست خواهیم یافت.

منبع: ایرنا