مقاله سالمندی

الگوی صحیح غذایی در سالمندان

سالمندي مجموعه اي از تغييرات فيزيولوژيك است كه به مرور زمان ايجاد مي شود . روند تغييرات به عواملي از جمله وراثت و محيط بستگي دارد

طاهره بلوچ امیری دانشجوی ارشد سلامت سالمندی

سالمندی مجموعه ای از تغییرات فیزیولوژیک است که به مرور زمان ایجاد می شود . روند تغییرات به عواملی از جمله وراثت و محیط بستگی دارد و تغذیه یکی از مهم ترین عوامل محیطی است که بر سرعت پیری اثر دارد . سوء تعذیه در این دوران به عنوان یک ریسک فاکتور عمده در ابتلای سالمندان به بیماری های مختلف مطرح می باشد

سوء تغذیه به عنوان یکی از مشکلات مهم در هر جامعه ای محسوب شده و بطور شایعی در سالمندان دیده می شود.یافته ها نشان می دهد که درصد زیادی از سالمندان در معرض سوء تغذیه متوسط تا شدید می باشند. ارزیابی وضعیت سوء تغذیه سالمندان به عنوان اولین قدم جهت اجرای برنامه های آموزشی، پیشگیری و درمان این اختلال پیشنهاد می گردد (۱)

Senior man having a healthy breakfast

Senior man having a healthy breakfast

عواملی که خطر سوء تغذیه را در سالمندان زیاد میکند:
انزوا یا تنها زیستن- سطح زندگی زیر خط فقر- سن بالای ۸۵سال- از دست دادن ناخواسته وزن – رژیم غذایی خرافی،باورهای نادرست در مورد مواد غذایی و نیاز به انها – ناتوانی در خرید مواد غذایی یا پختن غذا-کم اشتهایی ،خشکی دهان،فقدان دندان یا نامناسب بودن دندانها،نقصان حس چشایی و بویایی – مشکلات گوارشی رایج:سوزش معده ،سوءأ هاضمه،اسهال،نفخ،یبوست – داروهایی که در دریافت و جذب غذا تداخل میکنند – بیماریهای مزمنی که در مصرف غذا تداخل دارند – زخمهایی که ترشح زیاد دارند،زخمهای بستر – اندوه،بی علاقگی،افسردگی ،تمایل به خودکشی – الکلیسم – بیماریهای روحی

شواهد نشان می دهد که بواسطه کاهش مصرف مواد غذایی همراه با وجود بیماری مزمن، اختلالات تغذیه ای در سالمندان افزایش می یابد. در مطالعه ای رفتارهای پر خطر مرتبط با وضعیت تغذیه و ارتباط آنها بابیماری های مزمن در سالمندان ارزیابی گردید. یافته ها نشان داد که ۵/۸۷ درصد از سالمندان مورد بررسی حداقل دارای یک مورد بیماری مزمن بودند ۳۹درصد افراد با خطر سوء تغذیه مبتلا و ۵/۳۷ درصدافراد با خطر سوء تغذیه شدید مواجه بودند. یافته های فوق نشان داد درصد زیادی از سالمندانی که دارای وضعیت تغذیه ای نامطلوب بودند در اغلب موارد به بیماری های مزمن مبتلا بودند. (۲)

استانداردهای دریافت مواد مغذی :
در سراسر دنیا استانداردهایی برای دریافت مواد مطلوب مواد مغذی تعیین کرده اند تفاوت استانداردها به این دلیل است که برای جمعیت خاصی با شرایط اب و هوایی متفاوت ،سطوح مختلف فعالیت،تفاوت های منابع غذایی و روش های ویژه غذایی تهیه می شود البته هیچگاه نیازهای تغذیه ای دونفر حتی با سن،قد و وزن مشابه ،یکسان نیست

elder-health-foods

RDA میزان توصیه شده غذایی
میزان توصیه شده غذایی یکی از استانداردهای تغذیه ای است در این استاندارد توصیه های غذایی برای سهولت استفاده در جداولی خلاصه میشود و بعنوان راهنما برای کل جمعیت سالم برحسب سن و جنس قابل استفاده است

برای تعیین نیازهای تغذیه ای سالمندان بخصوص برای کهنسالان ؛ بررسیهای نسبتا کمی انجام شده است در حال حاضر فرض بر این است که به استثنای انرژی و مواد مغذی که مثل تیامین برپایه انرژی محاسبه میشود و اهن در زنان غیر یائسه؛ میزان های توصیه شده روزانه غذایی برای افراد بالای ۵۱سال همان مقادیر توصیه شده برای جوانتر ها است

آب: مصرف نامحدود مایعات خصوصا اب برای سالمندان مهم است برخی مداخلات برای تامین اب کافی عبارتند از: ۱-حفظ اگاهی از دریافت و دفع مایعات ۲- تغییر روش تهیه غذا مثل افزایش سوپ هایی که با سبزیها و گوشت تازه مرغ و ماهی تهیه میشوند۳- نوشیدن اب میوه های طبیعی رقیق شده با اب معدنی

انرژی:میانگین میزان انرژی برای مردان ۵۱ سال و بالتر ۲۳۰۰کیلوکالری و برای زنان ۱۹۰۰کیلو کالری استالبته این مقدار جهت حفظ تعادل انرژی برای سالمندانی که فعالیت بدنی ندارند زیاد است

ویتامین ها:رژیم غذایی بعضی سالمندان میزان توصیه شده غذایی ویتامینهای آ و ث و ب۶ و فولات را تامین نمیکندو چنانچه در معرض تابش نور خورشید قرارنگیرند و لبنیات کافی مصرف نکنند در معرض خطر کمبود ویتامین د می باشند

مواد معدنی: میزان توصیه شده غذایی استاندارد برای کلیسم ۸۰۰میلی گرم می باشد اما بعضی محققین و پزشکان ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ میلی گرم را توصیه می کنند یک رژیم متعادل ،در هر۱۰۰۰ کیلو کالری حدود ۶ میلی گرم اهن باید داشته باشد به دریافت روی نیز باید توجه خاص مبذول گردد زیرا این ماده معدنی در مواد غذایی نظیر گوشت و مغزها و حبوبات وجود دارد که اغلب افراد سالمند بدلیل ناتوانی در جویدن یا مشکلات گوارشی از مصرف انها خودداری می کنند و استفاده از غذاهایی که گوشت چرخ کرده دارند مثا کوفته ریزه یا استفاده از مغزهای خرد شده توصیه میگردد

مواد پروتئینی: کمبود مداوم مواد پروتئینی در بدن باعث بالا رفتن ریسک مرگ ومیر خواهد شد(شیباتا،۱۹۹۱ ؛سولیوان،۱۹۹۵) به همین جهت برای برقرارکردن توازن مواد پروتئینی در بدن سالمندان ؛۰٫۸ گرم مواد پروتئینی کافی است.البته در بیماریهایی که احتیاج به مواد پروتئینی زیاد دارند و یا بیماریهایی که باعث ازدست رفتن مواد پروتئینی بدن می شود شخص باید از مواد پروتئینی بیشتری استفاده نماید.

تغییرات متابولیسمی قندها:
با ازدیاد سن و اضافه شدن وزن و همچنین کم شدن فعالیت جسمای ؛حساسیت انسولین رفته رفته کم میشود و درنهایت تمایل زیادی به مرض قنداز نوع دوم بوجود می اید برای جلوگیری از این پیشامد در دوران کهولت ،بهترین کار ،تغذیه مناسب و استفاده کم از قندهای مونو و دی ساکارید ها می باشد و بموازات ان مصرف پلی ساکاریدها نیز کاهش یابد .بهترین و موثرترین روش برای پیشگیری از دیابت در دوران کهولت ؛فعالیت بدنی و کم کردن وزن می باشد.

تغییرات متابولیسمی چربیها: این تغییرات بدلیل کم شدن سنتز چربی به علت کم شدن چرخه سوخت وساز می باشددر این دوران باید دقت نمود که چربیها به خصوص( ال دی ال) را دائما کنترل کرد بای توازن چربیها ؛افراد سالمند باید از چربیهای حیوانی پرهیز نمایند و از چربیهایی مانند چربی نارگیل وکره کمتر استفاده نموده و بجای ان از چربی ذرت،چربی کل افتابگردان و روغنهای نباتی استفاده نمایند در صورتیکه ازدیاد چربی دوران کهولت با پرهیز معالجه نشود باید از داروهای ضدچربی استفاده گردد.

غلات و فیبر: فیبرها و غلات موادی هستند که خاصیت انها تحریک حرکات روده است این مواد که بعضی از انها بسختی جذب میشوند و بعضی اصلا قابلیت جذب ندارند ارزش کالری زایی نداشته و فاقد ویتامین می باشند ولی برای دستگاه گوارش بسیار اهمیت دارند مهمترین اثر غلات تحریک عضلات روده و به تبع ان حرکات مدفوع در روده به اسانی انجام میگیرد مصرف این مواد همچنین زمان عبور مدفوع را در روده کوتاهتر می کند و باعث می شود میکروبها در قسمت کولون مدت زیادی نمانند و رشد نکنند و خطر ابتلا به بیماری بدخیم روده کمتر میشود (برویر،۱۹۸۵؛کلوفلد،۱۹۹۲) بنابراین استفاده از غلات در دوره سالمندی بسیار ضروری است وعلاوه بر کمک زیاد به هضم غذا و تنظیم حرکات روده ؛ برای طول عمر افراد مبتلا به بیماریهای متابلیسم و سرطان روده بسیار اهمیت دارد.

دریک مطالعات صورت گرفته در سالمندان مشخص گردید دریافت درشت مغذیها به استثنا کربوهیدرات و پروتئین در افراد سالمند کمتر از مقادیر توصیه شده بوده همچنین به غیر از ویتامینهای ب۱و ب۲ وب۳ و مینرال سدیم ؛ بقیه کمتر از حد استاندارد بوده است که این ناامنی تغذیه ای, میتواند بیماریها و مشکلات سالمندی را تشدید نموده و سالمند رااز حق مسلم خود که پیری موفق است, محروم نماید. (۳)و لازم است با ارائه اموزش صحیح ؛ در الگوی غذایی سالمندان تغییر صورت پذیرد و با ارتقاء آگاهی تغذیه ای؛ مصرف میوه و سبزیجات را بمیزان کافی در برنامه غذایی قرار داد (۴)

بهترین راهکار برای تصحیح شیوه زندگی این است که یک تغییر پذیرفته شود و بعد تغییر دیگر ایجاد گردد

عادات غذایی و رژیم غذای سالم به داشتن سالمندی سالم کمک میکند رژیم صحیح غذایی و ورزش میتواند از چاقی پیشگیری نموده و خطر ابتلا به بیماریهایی نظیر بیماری قلبی عروقی،پوکی استخوان،برخی سرطانها و برخی اختلالات روانی را کاهش دهد (۵)سبک زندگی مدیترانه ای درتمدن غرب ودر مردم کشورهای حاشیه دریای مدیترانه وجود دارد که بسختی کار میکنند و غذاهای فصلی کمی دارند با اینحال با مرگ ومیر کمی و طول عمر بالا و کاهش خطر ابتلا به بیماریهای مزمن مواجه هستندگزارشها نشان داده در رژیم رایج مدیترانه ای بعضی اجزای رژیم غذایی نظیر روغن زیتون، انتی اکسیدانها ،امگا۳و۶ ،اسیدهای چرب اشباع نشده،پلی فنول ها و فلانوئیدها موجود است که اثرات ضد پیری بسیار مفیدی دارند(۶)

بطور کلی مسائلی که در دوران سالمندی از لحاظ تغذیه باید مورد توجه قرارگیردعبارتند از :

تغیییرات بخش گوارشی که معمولا کم اشتهایی بوجود می اورد.
کمبود فعالیت بدنی باعث کم اشتهایی میشود.
دوران سالمندی همراه با یک ضعیف شدن عضلات و کمبود اب بدن می باشد.
در دوران سالمندی تحمل مواد قندی کم میشود.
خطر ضایعات در دوران سالمندی همیشه وجود داردک
احتیاج به مواد ویتامینه و مواد ضروری مکمل در دوران سالمندی بدون شک وجود دارد
با توجه به نکات ذکرشده پیشنهاد زیر در مورد تغذیه دوران سالمندی ارائه میشود:
تهیه مواد غذایی برای ذائقه افراد سالمند خوشایند، اشتها اور باشد وبا فرهنگ غذایی افراد منطبق بوده و در دسترس باشد

به کالری مورد احتیاج سالمند باید بسیار توجه نمود وباید حاوی انواع مواد غذایی و تامین کننده استاندارد “میزان توصیه شده غذایی ” باشد

تغذیه با چربی زیاد؛ به علت تولید کالری زیاد و همچنین تغییرات عروقی که خطر سکته و مسدود کردن رگها را بهمراه دارد باید محدود شود (در این دوران بهتر است از کوشت مرغ و ماهی استفاده نمود)

از مصرف قند و پلی ساکاریدهای قوی باید صرفنظر کرد

با توجه به احتیاجات تغذیه ای بدن، نیاز به مکمل ها در دوران سالمندی احساس میگردد که با نظر متخصصین تغذیه باید استفاده شود.

حفظ وزن طبیعی اهمیت زیادی دارد. و با کنترل برنامه غذایی و ورزش روزانه حداقل نیم ساعت پیاده روی منظم (در یک ساعت منظم در هر روز) به کنترل وزن کمک شایانی مینماید و از بسیاری بیماریها جلوگیری نموده و مشکلات سالمندی را تا حد چشمگیری کاهش میدهد.

برای تاثیرگذاری بیشتر ، تغییر رژیم غذایی از اوایل زندگی باید شروع شود برای مثال ،اترو اسکلروز که سبب سکته های قلبی در زنان و مردان ۴۰ساله و مسن تر می شود از کودکی اغاز میگردد ویا تغییرات سلولی که منجر به سرطان می شود ۲۰سال (یا بیشتر)قبل از ظهور نشانه های سرطان اتفاق می افتد و داشتن برنامه غذایی صحیح از بدو تولد توصیه میگردد تا فرایند سالمندی سالمتر و با کمترین مشکلات و بیماریهای مزمن داشته باشیم

منابع:
کتاب اصول تغذیه رابینسون ترجمه :ناهید خلدی عضو هیات علمی دانشگاه شاهد
کتاب بیماریهای دوران سالمندی ؛تالیف دکتر غلامرضا عسکری فر

(۱)مقاله ارزیابی وضعیت سوء تغذیه در سالمندان شهر سمنان
نویسندگان: نوبهار م*، وفایی ع ع، هوشمند مطلق پ

(۲)مقاله ارزیابی رفتارهای پر خطر مرتبط با وضعیت تغذیه و ارتباط آنها با بیماری های مزمن در سالمندان:
نویسندگان: نوبهار م*، وفایی ع ع، هوشمند مطلق پ

(۳)مقاله بررسی وضعیت دریافت درشت مغذیها و ریزمغذیها در مقایسه با استاندارد در افراد سالمند
نویسندگان: کوشکی ا, گل افروز شهری م, طاهری م و عبادی م.

(۴)مقاله تاثیر آموزش بر دانش تغذیه ای و مراحل تغییر مصرف میوه و سبزیجات در سالمندان
نویسندگان: مهدی خزلی،علی رمضانخانی، محمود بختیاری

(۵)Healthy aging and age-adjusted nutrition and physical fitness Hammar M1, Ostgren CJ.

(۶) Nutrition and health during mid-life: searching for solutions and meeting challenges for the aging population.Chedraui P1, Pérez-López FR.

منبع: طاهره بلوچ امیری دانشجوی ارشد سلامت سالمندی