دکتراي تخصصي فيزيوتراپي

انحراف ستون فقرات، دردسر سالمندي

اگر بخواهيد عوارض و نشانه‌هاي فيزيکي و ظاهري سالمندي را بشماريد احتمالا به قوز پشتي يا خميدگي کمر در بسياري از سالمندان اشاره مي‌کنيد.واقعيت آن است که طي سنين مختلف از کودکي تا ميانسالي، ستون مهره‌ها ممکن است در معرض آسيب‌هاي متفاوتي از جمله آسيب‌هاي ناشي از تصادفات و شکستگي مهره‌ها يا آسيب‌هاي ناشي از برخي بيماري‌ها چون ورم مفاصل، تومورهاي ستون فقرات و بويژه پوکي استخوان قرار بگيرد.

از آن مهم‌تر، آسيب‌هاي ناشي ازعادات غلط، طي انجام فعاليت‌هاي روزمره يکي از عوامل مهمي است که به آسيب، انحراف و تغيير شکل تدريجي ستون مهره‌ها منجر مي‌شود. حال نکته مهم اينجاست که در جواني و ميانسالي، تغييرات ناشي از اين نيروها در ستون مهره‌ها واضح نيست، اما با افزايش سن و ورود به سالمندي، اين تغييرات، قابل مشاهده خواهد بود.

دکتر جواد صراف‌زاده، دکتراي تخصصي فيزيوتراپي با تاکيد بر اين که هر فرد در هر سني که باشد ممکن است در معرض انواع آسيب به ستون مهره‌ها قرار بگيرد، مي‌گويد: شايد بتوان با مراقبت در فعاليت‌هاي روزانه زندگي از صدمات و آسيب‌هاي مختلف به ستون مهره‌اي تا حد زيادي جلوگيري کرد، اما واضح است که روند افزايش سن، تغييرات زيادي را در ساختار مهره‌ها و محتواي بافتي آنها ايجاد مي‌کند که متاسفانه تمامي سالمندان در معرض اين مساله قرار دارند.

دانشيار گروه فيزيوتراپي دانشکده علوم توانبخشي دانشگاه علوم پزشکي ايران در گفت‌وگو با جام‌جم با اشاره به اين که شيوع پوکي استخوان در سالمندان منجر به آن مي‌شود که کاهش کلسيم استخوان‌ها به حد زير طبيعي برسد، مي‌افزايد: پوکي استخوان در مهره‌هاي ستون فقرات، توانايي يا مقاومت اين ساختار را در برابر نيروهاي خارجي و حتي وزن شخص بسيار کم مي‌کند و از اين رو سالمند براحتي در معرض تغيير شکل‌هاي ستون مهره‌اي قرار مي‌گيرد که بدشکلي‌هايي را ايجاد مي‌کند. شايع‌ترين اين تغيير شکل‌ها در سالمندان، افزايش غيرطبيعي تحدب ناحيه پشت يا همان قوز پشتي است.

اين فيزيوتراپيست تاکيد مي‌کند: با توجه به شيوع پوکي استخوان در سالمندان، احتمال شکستگي مهره‌هاي ستون فقرات نيز افزايش مي‌يابد. به طوري که بر حسب شدت پوکي استخوان، اين نوع شکستگي‌ها حتي بدون ايجاد بار اضافي روي ستون مهره‌اي و حتي در مواردي، به‌واسطه وزن طبيعي شخص در حين فعاليت‌هاي روزانه نيز ممکن است اتفاق بيفتد. علاوه بر اين، احتمال ايجاد تغييرات روي ديسک‌هاي بين مهره‌اي و بافت‌هاي نرم اطراف ستون آن نيز در سالمندي وجود دارد.

کجي ستون فقرات از جواني

توجه داشته باشيد که ابتلا به برخي بيماري‌هاي وراثتي از جمله التهاب مزمن در مفاصل ستون مهره‌اي يا بيماري‌اي به نام «شوئر من» که مهره‌هاي پشتي را درگير مي‌کند و باعث افزايش تحدب آن مي‌شود، دوره جواني است، ولي عوارض آن با افزايش سن بتدريج شديدتر مي‌شود.

دکتر صراف‌زاده با اشاره به اين موضوع، توضيح مي‌دهد: فلج اطفال و نابرابري‌ طول‌ پاها، همچنين نقص‌ها و بدشکلي‌هاي مادرزادي مهره‌اي در بروز انحراف ستون فقرات از کودکي و جواني موثر است. البته ضروري است که به تغذيه مناسب و دريافت ويتامين و کلسيم کافي، فعاليت‌هاي مرتب و منظم ورزشي در حد متعادل مانند پياده‌روي تقريبا سريع، داشتن وزن مناسب و پرهيز از چاقي و پرهيز از استرس و ايجاد آرامش ذهني نيز به عنوان عوامل موثر در بروز انحرافات ستون فقرات در سنين کهنسالي نيز توجه شود، چرا که اين موارد به طور مستقيم و غيرمستقيم، سلامت، تحمل و توانايي ستون مهره‌ها را بالا مي‌برد.

عوارض ريوي و قلبي بي‌شک، انحرافات ستون مهره‌اي توانايي افراد را در انجام فعاليت‌هاي روزانه محدود مي‌کند و درد‌هاي ستون مهره‌اي نيز که تا انتهاي اندام‌ها انتشار پيدا مي‌کند بسيار آزار‌دهنده است.

اما دکتر صراف‌زاده معتقد است که عوارض ناشي از انحراف ستون فقرات نه‌تنها باعث محدود‌شدن فعاليت‌هاي روزمره سالمند مي‌شود، بلکه خشکي و ضعف عضلاني همراه آن مي‌تواند عوارض قلبي ـ ريوي و گوارشي را نيز براي بيمار به دنبال داشته باشد. همچنين، بدشکلي ظاهري ايجاد شده ذهن سالمند را نيز درگير مي‌کند. همچنين، افزايش تحدب پشتي ممکن است ظرفيت ريوي سالمند را پايين آورده و او را از نظر تنفسي نيز دچار مشکل و محدوديت کند.

ستون فقرات سالم و بدون انحراف

به خاطر داشته باشيد که آموزش نحوه مراقبت از ستون مهره‌اي و حفظ سلامت آن بايد از کودکي، نوجواني و جواني صورت بگيرد.

دکتر صراف‌زاده در اين باره بر انجام نرمش‌ها و ورزش صحيح و روزانه به عنوان يک ضرورت در مدارس و کاهش وزن در افراد چاق تاکيد مي‌کند و مي‌افزايد: حتما توجه کرده‌ايد که بسياري از کودکان دبستاني با کيفي پر از کتاب راهي مدرسه مي‌شوند. سنگين بودن کيف يا کوله‌پشتي اين کودکان از يکطرف و نحوه حمل غلط آنها براحتي به ستون مهره‌اي کودکان آسيب مي‌رساند.

اين متخصص تاکيد مي‌کند: طبق بررسي‌هاي موجود هنگامي که وزن کيف يا کوله‌پشتي از 10 درصد وزن دانش‌آموزان دبستاني و 15 درصد از وزن دانش‌آموزان دبيرستاني بيشتر باشد سبب آسيب به ستون مهره‌اي مي‌شود. بنابراين با اطلاع‌رساني مناسب به مدارس براي کنترل وزن کيف يا کوله‌پشتي بر اساس برنامه روزانه درسي کودکان و آموزش صحيح حمل کوله‌پشتي مي‌توان از ايجاد صدمات و انحرافات ستون مهره‌اي در سنين ميانسالي و سالمندي پيشگيري کرد. مسلما افرادي از جامعه که بتوانند بخوبي استرس‌هاي خود را کنترل کنند، برنامه مرتب ورزشي داشته باشند و به تغذيه مناسب خود اهميت دهند و به طور کلي از الگوي زندگي سالمي برخوردار باشند در ميانسالي و سالمندي از آفت جسماني بسيار کمتري برخوردار بوده و با آسيب‌هاي ستون مهره‌اي و انحراف اين ساختار مواجه نخواهند بود.

فيزيوتراپي، درماني موثر

فيزيوتراپي به عنوان يک درمان موثر به سالمندان در درمان عوارض ناشي از انحراف ستون فقرات کمک مي‌کند.

دکتر صراف‌زاده در اين‌باره اظهار مي‌کند: تمرينات کششي و تقويتي بافت نرم و عضلات اطراف ستون مهره‌اي به منظور افزايش انعطاف و قدرت آنها، تمرينات تعادلي و وضعيتي خاص براي اين گروه سني، استفاده از برخي تجهيزات و دستگاه‌هاي فيزيوتراپي يا همان الکتروتراپي از مواردي است که در برنامه فيزيوتراپي سالمندان با انحراف ستون مهره‌اي قرار دارد.

البته با توجه به آسيب‌پذيري بالاي سالمندان، اين‌گونه تمرين درماني بايد زيرنظر يک فيزيوتراپيست صورت گيرد.